İran Dışişleri Bakanlığı Arşiv Belgelerine Göre Atatürk Dönemi Türkiyesi'nde Harf ve Dil Devrimi (1925-1938)

Ataturk’s Alphabetical Reforms, According to Iran Ministryof Foreign Affairs Documents (1925-1938)

Özet

İran'ın, Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti ile olan tarihî ilişkileri geçmişten günümüze farklı boyutlara sahip olmuş ve farklı dönemlerde her iki ülkenin de ikili ilişkileri üzerinde nispeten geniş bir etki yaratmıştır. Çağdaş dönemde de bu ikili ilişkiler aynı şekilde devam etmiştir. Bu çalışmada, arşiv belgeleri ile kapsamlı ve standartlara uygun bir araştırma sunmak hedeflenmektedir Araştırma, İran Dışişleri Bakanlığının arşiv belgeleri ışığında açıklayıcı-analitik bir yaklaşımla Rıza Şah Pehlevi (1925-1941) dönemi ve Mustafa Kemal Atatürk (1923-1938) devrimlerinin yapıldığı dönem aralığı (1304-1320 Hicri Şemsi 1925-1938 Miladi) esas alınarak incelenmiştir. Çalışma, Atatürk Devrimleri içinde önemli bir yere sahip olan harf ve dil devriminin Türkiye'de yaşayan İranlı devlet adamlarının perspektifine nasıl yansıdığını açıklamayı amaçlamaktadır. Konunun aydınlatılması için İran Dışişleri Bakanlığı Arşivindeki ilgili belgeler tespit edilip incelenmiştir. Çalışmanın sonuçları, yapılan yeniliklerin Türkiye'de yaşayan İranlı devlet adamlarının düşüncelerine farklı şekillerde yansıdığını göstermektedir. Diplomatların kendi entelektüel eğilimleri ve sosyo-politik konumları ile dönemin tarihsel koşulları göz önüne alındığında onlar Mustafa Kemal Atatürk'ün yenilik çalışmaları karşısında çeşitli görüşler dile getirmişlerdir.

Abstract

There have been different dimensions of the historical relations between Iran, Ottoman, and the new Turkey which have had relatively extensive impacts on the two countries relations in different periods of time. These two-way relations have continued till the present time, and the Mustafa Kemal Ataturk’s reforms during the presidential era can be counted as one. This research tries to study the way the modernist activities of Ataturk, specifically his alphabetical reforms, have been reflected by the Iranian diplomats in Turkey, through analyzing the sources and archived documents. To answer the research question, all the archived documents of the Ministry of Foreign Affairs of Iran’s Diplomatic Archives were identified and studied, and finally the researcher came to this conclusion that the alphabetical reforms of Ataturk have had different impacts on the Iranian diplomats in Turkey. The diplomats had different points of views about the reforms which had been shaped under the influence of their intellectual orientations, their social-political situations, and the historical condition of the time.