Mimariye yansıyan imgeler: önemli bir siyasi kimlik ve sanatsal kişilik olarak I. Mehmed (1413–1421) ve eserleri

Images reflected in architecture: as an important political personality and artistic identity Mehmed I (1413-1421) and his works

Özet

Çalışmamızda banilerin saltanat ideolojileri ile sultani ve maddi güçlerini şehir ölçeğinde inşa ettirdikleri yapılarla ortaya koymalarından yola çıkarak I. Mehmed (1413–1421) döneminin siyasi yapılanması ve politik ilişkilerinin mimari eserler üzerindeki yansımaları tartışılmaya çalışılacaktır. I. Bayezid‟in (1389-1402) ikinci veya üçüncü oğlu olan I. Mehmed, kardeşleri Emir Süleyman, İsa ve Musa Çelebi ile girdiği taht mücadelesinin ardından 1413 yılında Osmanlı Beyliği‟nin başına geçer. 11 yıl süresince karışıklık yaşayan Osmanlı Beyliği‟ni yeniden toparlayan I. Mehmed‟in siyasi kişiliği ile bağlantılı olarak kendisine yüklemiş olduğu anlamı da ortaya koyan bu özel durum, I. Mehmed‟in banisi olduğu mimari eserlerinde de kendisini gösterir. Sultan‟ın başkent Bursa‟daki zaviyesinin kitabesinde yapısı için “…kudret kuyumcusunun kudret eseri…” şeklinde açık açık söylendiği gibi, sultanın farklı özellikleri ile anlam kazanan tüm yapıları, birer “kudret eseri” olarak beyliğin önemli kentlerine atılan imzalar olarak düşünülmelidir. Mimari eserler ile birlikte saltanat ideolojisi ve sultani gücün okunabilirliğini sağlayan en önemli veriler, baninin emri ya da bilgisi dâhilinde yazılan eserleri üzerindeki kitabelerdir. Sultan ve bani olarak I. Mehmed‟in kitabelerinde, kendini tanımlarken kullandığı saltanata ve kuruculuğa yönelik unvanlar, zaman zaman mimariden de okuyabildiğimiz gibi sultanın kendisini nasıl görmek istediğini ortaya koyan önemli verilerdir.

Abstract

In this study, starting from the reveal of the reign ideologies of the patron‟s along with their administrative and financial powers on the buildings in a city, in Mehmed I (1413-1421) period, the reflections of the political structure and political relations on the architectural works will be discussed. Mehmet I is the second or third son of Bayezid I., he fought for throne with his brothers Emir Süleyman, İsa and Musa Çelebi and ascended the throne in 1413. After 11 years of confusion and disorder, he restored the order again in the Ottoman Seignor. This particular situation that Mehmed I imposed on himself in connection with his political personality has reflections on the architectural works in the city. As clearly told in the inscription of his lodge in the capital city Bursa, “...might work of power jeweller...”, of all the buildings that made sense for the different characteristics of the Sultan should be thought as “might works” reflecting his signature in important cities. Along with the arcitectural works, the most important data help to reveal the reign ideology and power of the bani that are the inscriptions written on the buildings within the knowledge or the order of him. As a sultan and bani, in the inscriptions of Mehmed I, the titles he used to describe himself as a founder, and his reign are the important datas of how he wants to see himself.