OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDA VEBA KAVRAMLARI ÜZERİNE: MİSTİSİZMDEN SOSYAL REFORMA

Özet

Bu makale Osmanlı'da dinsel veba idrakini imparatorluğun kuruluşundan karantinanın 1838'de kuruluşuna kadar olan dönem içerisinde incelemektedir. Modern tarihçiler çoğu zaman Osmanlıların Tanrı'nın iradesine karşı gelmek anlamında hastalığı engellemek ya da hafifletmek için her türlü tıbbi tedbiri yasakladıkları şeklinde bir sonuca varmaktadırlar. Osman bin Süleyman Penah Efendi (ö.1817) en açık şekliyle bu bakış açısını savunmaktadır. Bununla beraber çoğu Osmanlı veba tez yazarları, örneğin İdris-i Bitlisi (ö. 1520), İsameddin Ahmed Taşköprüzade (ö.1561) ve Ebussuud Efendi (ö.1571) yukarıdaki düşüncenin aksini savundular. Mustafa Reşid Paşa'nın (1800-1858) hamiliğini yaptığı Cezayirli Hamdan Bin El-Merhum Osman Hoca (ö.1840) tıbbi tedbiri meşrulaştırmak için bu yazarları ve İslami hukuk kaynaklarını örnek olarak gösterdi. Osmanlı kamu görüşünü padişahın amacı doğrultusunda yönlendirmek konusunda Hamdan'ın görüşleri Sultan II. Mahmud'un karantina kuruluşu için son derece önemliydi.

Abstract

This paper examines Ottoman Islamic religious perceptions of plaguebeginning from the foundation of the Empire until the foundation of the Ottomanquarantine in 1838. Modern historians have often concluded that the Ottomansfollowed Islamic dictates which forbade any medical action to prevent oralleviate the disease as it would be defying God's will. This point of view is mostclearly annunciated by Osman bin Suleyman Penah Efendi (d. 1817). However,the majority of Ottoman plague treatise writers, including such well-knownpersonalities as Idrisi Bitlisi (d. 1520), Isameddin Ahmed Taskopruzade(d. 1561), and Ebussuud Efendi (d. 1571). Cezayirli Hamdan Bin El-MerhumOsman Hoca (1840), a protégé of Mustafa Resid Pasa (1800-1858), cited theseauthors along with Islamic legal sources to justify medical activity. Hisarguments were critical to Sultan Mahmud II's establishment of the quarantine asthey swayed Ottoman public opinion to his cause.