Akademinin atıf dizinleri ile savaşı

Özet

Atıf dizinlerinde bulunan dergilerde yayın sahibi olma konusu akademinin tartıştığı konular arasında yer almaktadır. Bu tartışmanın ortaya çıkmasındaki en temel neden, akademideki kişilerin yayın sayıları ile değerlendirilmesi gerektiğini savunan yaklaşımın mevcut uygulama- larda yaygın şekilde kullanılmasıdır. Özellikle çeşitli üniversitelerdeki akademik yükseltme- lerdeki ölçütler atıf dizinleri kapsamında yayın yapmayı olmazsa olmaz bir koşul olarak öne çıkarmaktadır. Atıf dizinleri kapsamındaki dergilerde yayın sahibi olmaya yönelik motivasyon sadece akademik yükseltmelerle sınırlı değildir. Akademik yükseltme ölçütlerinin dışında, Türkiye’de atıf dizinleri kapsamında yayın yapmak çeşitli şekillerde teşvik edilmektedir. Bu teşvik mekanizmaları içinde ilk akla gelenler arasında bu dizinlerde yayın yapmış kişilere yurt dışındaki etkinliklere (kongre, sempozyum gibi) katılım desteği sağlanması ve Uluslararası Bi- limsel Yayınları Teşvik Programı kapsamında para verilmesi yer almaktadır. Bu teşvikler Tür- kiye adresli yayın sayısında gözle görülür şekilde artış olmasını da beraberinde getirmektedir. Özellikle son 20 yıllık süre incelendiğinde Türkiye, atıf dizinleri kapsamındaki yayın sayısı en çok artan ülkelerin başında gelmektedir. Öte yandan atıf dizinlerinin ortaya çıkış amacı ve kul- lanımının dikkatli şekilde gözden geçirilmesi ve zaman içinde yaşanan değişimlerin iyi şekilde anlaşılması gerektiği açıktır. Dünyada atıf dizinleri yaygın olarak bilgiye erişmek amaçlı kul- lanılmaktadır. Türkiye’de ise bilgiye erişmek amaçlı kullanımdan performans ölçümüne doğru giden bir yönelim olduğu dikkat çekmektedir. Ülkemizdeki performans değerlendirmesi ile ilgili mevcut uygulamalar dünyadaki değişim ve gelişmelerden bağımsız olarak günlük karar- lara dayalı olarak şekillenmekte ve bu yaklaşım birtakım sorunları beraberinde getirmektedir. Her ne kadar belli konularda geçmişe göre ilerleme olduğu görülse de, mevcut uygulamalar hâlâ niceliğin ön planda tutulduğunu, disiplinlerarası farklılıklar dikkate alınmadan akademisyenlerin değerlendirildiğini göstermektedir. Bu çalışmada genel hatlarıyla atıf dizinlerinin ne olduğu, hangi amaçlarla kullanıldığı, zaman içindeki değişimin kimleri nasıl etkilediği, Türkiye’de atıf dizinleri temel alınarak yapılacak değerlendirmelerde nelere dikkat edilmesi gerektiği konuları tartışılmaktadır. Ayrıca çalışma kapsamında, üniversitelerde gerçekleştiri- len atama ve yükseltmelerde uygulanan ölçütlerde atıf dizinlerindeki yayınların ne ölçüde rol oynadığı ele alınmakta ve akademisyenlerin ne şekilde değerlendirilmesi gerektiğine yönelik birtakım öneriler sunulmaktadır.

Abstract

One of the hot topics that has been discussed within the academia is publishing articles in journals that are listed in citation indexes. The main reason for the emergence of this debate is some widely used approaches that defend the idea of evaluating academic staff according to the number of articles that they publish. Especially in some universities, having articles listed in citation indexes is one of the prominent prerequisites for the academic advancement. The motivation for publishing articles that are covered by citation indexes is not limited with the academic advancement criteria only. In Turkey, besides these criteria, to write articles indexed in citation indexes is encouraged in various other ways. Giving financial support to those who have articles indexed in citation indexes to make their participation possible in the activities (conference, symposium, etc.) that are held in abroad and to give money under the Incentive Program for International Scientific Publications. These incentives cause a significant increase in the number of articles with affiliations in Turkey. Turkey has increased the number of articles indexed in citation indexes remarkably within the last 20 years. Yet, it is obvious that a careful review of the emergence and the purpose of citation indexes, and the changes in the citation indexes occurring over time, are needed. Citation indexes are widely used to get access to information around the world. However, in Turkey, it is noteworthy that the aim of using citation indexes is increasingly being oriented towards performance evaluation rather than accessing information. Current practices related to performance evaluation in our country are based on some daily decisions regardless of the changes and the developments in the world. This approach brings along several problems. Although some progress is observed in certain issues, current practices show that quantity still comes first and the performance evaluations of the academic staff is still performed on the basis of number of publications and citations thereto regardless of the differences among the disciplines. In this study, the definition and the purpose of the use of citation indexes were delineated. Moreover, changes in time, effects of these changes and the issues that should be taken into consideration in Turkey for the evaluations based on citation indexes were discussed. In addition, the question of to what extent articles indexed in citation indexes play a role on the academic advancement criteria was discussed and some recommendations related to the evaluation of academic staff for the academic advancement were presented.