Türkiye Sanat Tarihinde Dönemler

Özet

Modern tarih disiplininin kullandığı bir metot olarak dönemselleştirme, zamanın algılanmasını ve tarihin okuyucuya aktarılmasını kolaylaştırır. Dönemselleştirme aynı zamanda, çoğunlukla geçmişin kronolojik, çizgisel ve ilerlemeci bir hikayeye dönüşmesine yol açar. Modern sanat tarihi disiplini ise, dönemselleştirme aracılığıyla otoritesini ve bilginin kurumsallaşmasındaki iktidarını yaygınlaştırmış ve sanat pratiğini evrensel biçimde kategorize etmiştir. Türkiye'deki sanat tarihi yazımında da dönemselleştirme bir metot olarak sıklıkla kullanılmaktadır.Bu makale, 1970 ile 2010 yılları arasında Türkiye'deki sanat tarihi yazımında ortaya çıkan dönemselleştirmeleri incelemektedir. Bu amaçla, belirtilen zaman aralığı içinde İstanbul, Ankara ve İzmir'de yayınlanmış, dili Türkçe olan, doğrudan sanat konulu dergilerde ve sanatla ilgili derleme kitaplarda, sergi veya koleksiyon kataloglarında yer alan Türkiye'deki görsel sanatın tarihsel anlatılarından yararlanılmıştır. Makale, öncelikle büyük dönemler, sonra da bu dönemlerin altında yer alan ve üsluplar veya kuşaklar gibi birimlerden oluşan küçük dönemleri ele almaktadır. Genel sanat tarihi literatüründe hem birer dönem ismi hem de belli bir tür sanat yapma biçimini tarif eden Modern, Çağdaş ve Güncel, Türkiye'deki sanat tarihi yazımında birbirinden ayrıştırılan büyük sanatsal dönemler olarak ortaya çıkmaktadır. Büyük dönemlerin yanı sıra Türkiye'deki sanat tarihi anlatılarında bulunan küçük dönemler de hem sanat yapma biçimine hem de zamana odaklanmaktadır. Ancak küçük dönemlerin kapsamı, sanatsal eğilimler açısından karşılaştırıldığında büyük dönemlerden daha dardır. Büyük dönemler daha çok sayıda üslubu kapsayabildiği halde, küçük dönemler, sanatçıları ve sanat pratiğini daha kısa zaman aralıkları içinde dönemselleştirmektedir.Türkiye'deki sanat tarihi anlatılarındaki dönemselleştirmeleri ele alan bu makale, kırk yıllık bir zaman dilimi içerisinde dönemler açısından karşılaşılan yenilikleri, değişimleri veya tekrarları incelemektedir. Sanat tarihi yazımındaki yerleşmiş bakış açıları ve Türkiye'deki sanatı hakim sanat tarihleri ve modelleri karşısında konumlandırma konusunda bilgiler içeren dönemselleştirmelerin araştırılması, aynı zamanda Türkiye'deki sanat tarihi yazımında ortaya çıkan ve modern sanat tarihinden farklılaşan zamansallıklar ile özgünlük arayışları hakkında önemli ipuçları vermektedir.

Abstract

Periodization is considered to be one of the core methods of modern discipline of history, which has traditionally been used to facilitate the perception of time for the reader, and by doing so conveying the notion of past more easily. However, the use of periodization has essentially produced historical narratives that are chronological, linear and progressive. Modern art history has also drawn on periodization, which has helped it to expand its authority as a discipline and its power in institutionalizing historical knowledge about art, and universally categorizing it. Similarly, the art historiography in Turkey has used periodization as a core method in organising knowledge about the art's past. This article examines the periodization in the art histories of Turkey between 1970 and 2010. It employs a selected number of historical narratives of the visual art from Turkey, which have been published in Turkish in edited books, visual art journals and exhibition catalogues. As the article progresses, it firstly discusses the long artistic periods that span big temporal intervals, and secondly the short ones which are composed of smaller units of time that dwell on generations or styles. The long periods of traditional Eurocentric art historical literature such as Modern and Contemporary are also present in the art histories from Turkey. The difference is that in Turkey, these two long artistic periods are subsequently followed by another big period. Being an important addition to the history of art in general, the name of this period can be translated as Current. The short periods also bear differences. Similar to the long periods, the short ones represent a specific type of art as well as naming a period. The fact that the small periods focus on shorter time frames allows them to include more artistic styles and practices than the big periods. As the article presents diverse sets of periods from different narratives, it acknowledges novelties, changes and repetitions in this particular historiography of art. By analyzing forty years of periodization throughout a specific art history, it discusses the ways in which these art historical narratives from Turkey have challenged the established models of modern art history writing. More particularly, the article aims at informing the reader about diverse temporal and original arrangements of the past. Many of which are found in vernacular narratives, and confront global dominant art histories.