Batı Göktürk Kağanlığı'nın Kuruluşu

Özet

Göktürk Kağanlığı'nın siyasî tarihini ele alan bazı araştırmacılar, bu devletin Doğu ve Batı Kağanlıkları olarak ikiye ayrılmasının 581'de yaşandığını, Batı Göktürk Kağanlığı'nın bu yılda Tardu KaŞan tarafından kurulduğunu, devletin temellerinin ise onun babası İştemi YabŞu KaŞan tarafından atıldığını kabul etmişlerdir. Ancak araştırmacıların bir kısmı, bazı yeni bulgulara dayanarak Batı Göktürk Kağanlığı'nın Tardu KaŞan tarafından değil, onun desteğini alan ve *Bukan KaŞan'ın oğlu olan Apa KaŞan (Daluobian) tarafından 583'te kurulduğunu belirtmişlerdir. Konuyla ilgili Çin kaynaklarını kullandığımız çalışmamızda vardığımız sonuca göre, Göktürk Kağanlığı 583'te ikiye bölünmüşse de yaşanan iç mücadele, hanedanın Yixiji KaŞan'ın soyu ile *Bukan KaŞan'ın soyu arasında Büyük Kağanlık konumunu elde etmek amacıyla verilmiş ve ilk başta bağımsız bir Batı Göktürk Kağanlığı'nın kurulması amaçlanmamıştır. Bir "Hükümdar-Yapıcı" olarak hareket ettiği düşünülebilecek olan Tardu KaŞan, bu mücadelede uzun bir süre boyunca Yixiji KaŞan'ın soyuna karşı *Bukan KaŞan'ın soyunu desteklemiş ve ancak 600 yılında Büyük Kağan olma iddiasında bulunabilmiştir. *Bukan KaŞan'ın soyu hep doğuyu ele geçirmeye çalışmış, ancak bunda başarısız olmuştur. Tardu KaŞan'ın soyundan gelen Shegui KaŞan'ın 611'de Batı Göktürk Kağanlığı'nın tahtına oturmasıyla birlikte ise Büyük Kağanlık konumu için verilen mücadele sona ermiş ve Batı Göktürk Kağanlığı, amacı yalnızca batıya doğru yayılmak olan bağımsız bir devlete dönüşmüştür.

Abstract

Some of the researchers who studied the political history of the Türk (Gokturk) QaŞanate have concluded that the division of this empire occurred in 581, the Western Türk QaŞanate was founded by Tardu QaŞan in this year and the foundations of this state were established by his father Istämi YabŞu QaŞan. However, relying on some new discoveries, several researchers have pointed out that the Western Türk QaŞanate was not founded by Tardu QaŞan, but it was founded in 583 by Apa QaŞan (Daluobian), *Buqan QaŞan's son, who received Tardu QaŞan's support. According to the conclusion we reached in our study, in which we used the Chinese sources related with the topic, even though the Türk QaŞanate was divided into two halves in 583, the civil war was fought between two different branches of the dynasty, one of them descending from Yixiji QaŞan and the other descending from *Buqan QaŞan. This civil war was fought with the aim of acquiring the position of Great QaŞan and the foundation of an independent Western Türk QaŞanate was not aimed in the beginning. Tardu QaŞan, who can be thought of acting as a "Kingmaker", supported the lineage of *Buqan QaŞan against the lineage of Yixiji QaŞan for a long time in this struggle and he could claim to become the Great QaŞan only in the year 600. The lineage of *Buqan QaŞan always attempted to conquer the east, but they always failed in this. With the ascend of Tardu QaŞan's descendent Shegui QaŞan to the throne of the Western Türk QaŞanate in 611, the struggle for the position of Great QaŞan came to an end and the Western Türk QaŞanate transformed into an independent state with the sole aim of expanding towards the west.