Banaz’da (Uşak İli) Bulunan Deesis Tasvirli Bir Templon Arşitravı

Özet

İsa, Meryem ve Vaftizci Yahya (Ioannes Prodromos) ile Başmelek Mikail ve Gabriel'in bulunduğu Deesis tasvirli, mermer templon arşitravı, Uşak Müzesine Banaz ilçesinden satın alma yolu ile getirilmiştir ve buluntu yeri belli değildir. Burada ele alınan arşitravın ön yüzündeki sahne, Orta Bizans sanatından bilinen Deesis ikonografisinde görülmektedir. Frigya Bölgesi'nde bir kilisede veya şapelde kullanılmış olmalıdır. Nitekim Temenuthyrai (Uşak), Akroinos (Afyon) çevresindeki yerleşimlerden gelen ve bezeme, malzeme-teknik ve üslup bakımından benzer templon arşitravlarına müze kayıtlarında çok rastlanılmaktadır. Bu arşitravlardaki Deesis sahnelerinde yer alan figürler ya da sahneler, bölgenin yerel ihtiyaçlarına ya da kiliselerin inşasına yardım edenlerin kişisel beğenilerine uygun biçimler sergilemektedir. Bu tasvirler, Orta Bizans Dönemi'nde Başkent'in Kilise ideolojisinin tasavvurunu ve bölgedeki dini toplulukların birbirleri ile olan ilişkisini doğrudan yansıtmaktadır. Ayrıca bu templon arşitravları arasında piskoposların bağış ve yardımlarını içeren epigramlar, didaktik ve bilgilendirici içeriğe sahip kitabeli örnekler bulunmaktadır. Örneğin Sebaste'de (Frigya) bulunmuş bir templon arşitravı, 11. yüzyılın ilk yarısına tarihlendirilmektedir. 10.-11. yüzyıla ait Orta Bizans Dönemi templon arşitravları, Uşak Müzesinde bulunan ve burada incelediğimiz örnek ile üslup bakımından benzememektedir. Deesis sahnesi, bitkisel, geometrik, arkad motifli soyut bezeme, monogram ya da sembolik bezemelerle kaynaştırılmıştır. Frigya Bölgesi yerleşimleri ve Likya Bölgesi'nde Ksanthos'ta ele geçen templon arşitravı örneğinden hareketle, Uşak Müzesi örneğinin üzerindeki Deesis sahnesi, bezemelerin oluşturduğu kompozisyon düzenlemeleri bakımından incelenmiş ve tarihlendirilmeye çalışılmıştır

Abstract

Marble templon architrave with the scene of Deesis containing Christ, the Virgin Mary, John the Baptist (Ionannes Prodromos), Archangel Michael and Gabriel was purchased by Uşak Museum and brought from Banaz to the museum. Its findspot is unknown. The scene on the front face of the architrave is found in Deesis iconography from the Middle Byzantine art. It might have been used in a church or chapel in Phrygia. In fact, similar examples in terms of their motif, material-technique and style were excavated most in this region around Temenouthyrai (Uşak) and Akroinos (Afyon) in surveys and excavations or museum records. We see that the scenes or figures that are found in these examples of architraves of Deesis are compatible with the local needs or the personal taste of patrons who aided the construction of the churches. They directly reflect the interrelation between religious groups in the region and the ecclesiastical ideology of the Byzantine capital during the Middle Byzantine period. There are epigrams indicating the grants and donations by bishops and epigrams with didactic and guiding content. Among these is Sebaste (Phrygia) example and it dates back to the first half of the 11th century. Templon architraves from the Middle Byzantine period during the 10th and 11th centuries are related to the example in Uşak in terms of its figure style. Deesis scene is combined with floral, geometrical, abstract motifs with an arcade, monogram or symbolic motifs. Deesis scene and compositions with these motifs in Phrygia and Lycia region Xanthos, have been grouped in the light of a few examples. In this study, the example in Uşak has been introduced and dated