Gnaysların mineralojik ve jeokimyasal özelliklerinin Köprübaşı (Manisa) uranyum yatağı oluşumuna etkisi

The effect of mineralogic and geochemical features of the gneisses on the formation of Köprübaşı (Manisa) uranium deposit

Özet

Köprübaşı uranyum yatağı Türkiye'deki en önemli uranyum yataklarından biridir. Yatak Neojen fluviyal sedimentler içerisindedir. Uranyumun ana kaynağı kumtaşı ve konglomeralara sediment sağlayan uranyumlu gnayslardır. Gnayslar çoğunlukla, kuvars, biotit, muskovit, plajioklas (albit ve oligoklas), K-feldspat (ortoklas, sanidin ve mikroklin), az miktarlarda ise apatit, zirkon ve turmalin içermektedir. Jeokimyasal veriler bölgedeki gnaysların ortognays ve peralüminalı bileşime sahip olduğunu göstermektedir. Köken olarak granit-granodiyorit bileşime sahip olup S tipi granit özelliğindedir. Radyoaktivite ölçümü yapılmaksızın çalışma alanını temsilen alınan gnays örneklerinde uranyum miktarının 2.7 ppm ile 8.3 ppm arasında değiştiği görülmüştür. Bu değerler gnaysların kabuk ortalamasının üzerinde (2.6 ppm) uranyum içerdiğini göstermektedir. Çalışma alanındaki gnaysların yüksek uranyum içeriği bu gnaysların granitik kökeni ile doğrudan ilişkilidir ve Köprübaşı uranyum yatağının oluşumunu sağlayan en önemli faktörlerden biri olarak kabul edilebilir.

Abstract

The Köprübaşı uranium deposit is one of the largest uranium deposits in Turkey. The deposit is hosted in Neogene fluvial sediments. The main source for the uranium is uraniferous gneisses that provided sediment for the host sandstone and conglomerate.Gneisses consist mainly of quartz, biotite, muscovite, plagioclase (albite and oligoclase) andK-feldspar (orthoclase, sanidine and microcline) with minor zircon, apatite and turmaline. Geochemical data show that the analysed gneisses are orthogneisses. The orthogneisses have a composition of per aluminous. They originated by metamorphism of granite or granitoid with S-type geochemical affinities. Samples collected to be representative of various kinds of these gneisses in Köprübaşı area, without regard to their radioactivity in the field, ranged from 2.7 ppm to 8.3 ppm. These values show that the Köprübaşı gneisses contain uranium in concentration above the crustal average (2.6 ppm). The high U content of these gneisses are correlated with the granitic protolith of the gneisses and is assumed here to be one of the most important factors providing the formation of uranium deposit in the Köprübaşı area.