ORTA ÇAĞ ARAP-FARS KAYNAKLARINA GÖRE HAZAR-RUS SİYASİ İLİŞKİLERİ

Özet

Orta Çağ Arap-Fars kaynaklarından anlaşıldığına göre Hazar-Rus politik ilişkileri genellikle dostane bir karakter taşımıştır. Eski Ruslar, Hazarlarla askeri bağlarının gelişmesiyle birlikte transit ticarette aktif bir şekilde kağanlığın topraklarını kullanmışlardır. Hazarlar, Rusların ortaya çıkmasıyla birlikte Hazar sahasındaki hakimiyet mücadelerinde yararlanabilecekleri bir müttefik elde etmişlerdir. Arap-Fars kaynaklarında bu bölgedeki Müslüman devletlere yapılan beş Rus baskınından bahsedilmektedir. Birçok yazar, Hazarların izni olmadan Rusların Hazar denizine girmelerinin mümkün olamayacağını, dolayısıyla da bu baskınlar esnasında iki taraf arasında bir ittifakın söz konusu olabileceğini iddia etmektedir. Mesudi de Rusların Hazar denizine girebilmek için verecekleri izne karşılık söz konususu sahadan elde edilecek ganimetin yarısının Türklere vaat edildiğinden bahseder ve Hazar Bek’in Rusların bu teklifini geri çevirecek kudretinin olmadığını ekler. Sonuç olarak Ruslar bu baskınlardan oldukça fazla ganimet elde etmişler ve daha önemlisi uluslararası ticarette üst düzey bir yer edinmeyi başarmışlardır. Rusların bu baskınlarını Bizans-Rus ilişkileriyle bir arada değerlendiren tarihçiler de vardır. Onların iddiasına göre, Ruslar, Bizans’a yaptığı her saldırıdan sonra yaptıkları masrafları karşılamak için Hazar bölgesine yönelmişlerdir. Bunların yanı sıra, Hazar kağanının Müslümanlardan oluşan paralı askerleri dindaşlarıyla savaşmayı reddederdi. Böyle durumlarda ortaya çıkacak sorunu önlemek için Rusların da paralı askerler olarak kiralandığı iddia edilmektedir.

Abstract

The Khazar-Russian political relations mostly had the allied character as it follows from the Arab-Persian medieval sources. Ancient Rus, with the development of military ties with the Khazar Khaganate, used to actively increase her participation in the transit trade through the Khaganate’s territory. With the emergence of the Russians, the Khazars gained an ally in which they could take advantage of the domination of the Caspian area. Arab-Persian sources mention five Russian raids on Muslim states in this region. Many authors claim that without the permission of the Khazars, Russians would not be able to enter the Caspian Sea, so an alliance between the two sides could be involved during these raids. Mesudi says, the Russians to get permission to enter the Caspian Sea said that they told the Khazars that they would give them half the booty to be obtained and, he adds that Khazar Bek had no power to refuse this offer from the Russians. As a result, the Russians gained a lot of booty from these raids and, more importantly, they managed to get a high level of international trade. There are also historians who evaluated the attacks of the Russians together with the Byzantine-Russian relations. According to their claim, the Russians were directed to the Caspian region to cover the costs incurred after each attack on Byzantium. In addition, the mercenaries of the Khazar Khan, consisting of Muslims, refused to fight with the same religion as them. In such cases, to avoid problems that may arise it is claimed that the Russians were hired as mercenaries.