ALTIN ORDA’DAKİ KENT MERKEZLERİNİN GELİŞİMİ VE ÜKEK ŞEHRİ

Özet

Araştırma hedefleri ve materyalleri: Bu çalışma Altın Orda topraklarındaki şehirlerin gelişimini anlatmaktadır. Çalışma içerisinde göçebe ekonomiden yerleşik ekonomiye geçişi incelemek amacıyla Marco Polo ve Rubrucklu William gibi Avrupalı gezginlerin görüşlerine yer verilmiştir. Ebu’l-Fidâ gibi Arapça kaynaklar şehirlerin konumlarını bulmamızı sağlarken İbn Battuta da şehirlerin yapılarını derinlemesine anlamamızı sağlıyor. Yıllık göç güzergâhının en kuzeyinde yer alan Ükek şehri, başlangıçta güneydeki başkent Saray ile kuzeydeki Bulgar şehri arasında bulunan sıradan bir şehirdi. Muhtemelen iklim değişikliği sebebiyle burada tahıl ürünleri yetiştirilmeye başlandı ve bu sayede şehrin önemi arttı. Ayrıca Ortaçağ kaynakları ve Modern kaynaklar incelenerek de Ükek adının etimolojik olarak kökeni bulunmaya çalışıldı. Araştırmanın sonuçları ve yeniliği: Çalışmada Ükek isminin şehrin inşa edildiği alanın jeolojik yapısı ile ilgili olduğu ortaya konulmaktadır. Birçok bilim adamına göre “Ükek” şehrin etrafını kaplayan surlar anlamına gelen “kutu” kelimesinin orijinal haliyken, yazar bu ismin şehrin yapısının şeklinde bulunan kutu benzeri oyuklardan dolayı verildiğini tartışmaktadır. Ancak ismi her ne sebepten dolayı verilmiş olursa olsun, şehir güneydoğu tarafından binlerce kilometre uzaklıktan gelen yolcuların bile fark edebileceği kadar yüksekte olmasının yanı sıra şekli ile de hemen tanınıyordu.

Abstract

Research objectives and materials: This essay discusses the rise of cities in the territories of the Golden Horde. It contextualizes the information found in European travelers such as Marco Polo and William of Rubruck to examine the transition from a nomadic economy to a sedentary economy. Arabic sources such as Abū l-Fidā allow a survey of the location of the major urban centers while Ibn Baṭṭūṭa allows a deeper understanding of the composition of cities. While Ukek started as an urban center situated at the northern borders of the annual nomadic migration route and midway between the capital city Saray in the south and the city of Bulgar in the North. The article argues that it is likely that the city of Ukek later gained in importance as a center for grain production as the result of climate change. It also attempts to understand the origin and meaning of the name Ukek by examining the medieval and modern sources. Results and actuality of the research: The essay proposes that the name Ukek actually reveals information about the geological formation of the site on which it is built. While according to many scientists, the word "Ükek", is the original form of the word “box", which means the city walls the author argues that this name is given due to box-like cavities in the form of the city's structure. For whatever reason the name was given, the city was immediately recognized by its shape, as well as being high enough to be noticed by passengers from thousands of kilometers from the southeast.