Sovyet belgelerine göre Tataristan'da Kiril alfabesine geçiş (1939)

Transition To Cyrillic Alphabet In Tatarstan According To Soviet Documents (1939)

Özet

Rusya Türkleri arasında Bolşevik devrimine kadar milli varlığını koruma ve okuyup yazabilme özellikleri bakımından Tatarlar, diğer Türk toplumlarından daha ileridedir. XX. Yüzyıl başlarında Rusya Türkleri arasında giderek artan Latin alfabesine geçiş taleplerine karşı, bazı Tatar aydınlarının muhalefet etmelerinde, bu özelliklerinin etkili olduğu düşünülebilir. Çünkü Tatar aydınları alfabe değişikliğini yeni bir Ruslaştırma politikası olarak algılamıştır. Fakat diğer Türk/Müslüman topluluklarını bu düşüncelerine dair ikna etmede başarısız olmuşlardır. Böylelikle 1926 yılında Bakü Türkoloji Kongresinde, Rusya Türkleri/Müslümanlarının ortak Latin harflerine geçmesi kararlaştırılmıştır. Daha sonra Tataristan’da hızla yeni alfabe ile yayın ve eğitim faaliyetlerine başlanılmış ve önemli bir yol kat edilmiştir. Fakat 1930’lu yıllarda Stalin’in Sovyetler Birliği’nin yönetimindeki ağırlığının artması ile ülkedeki Türk/Müslüman topluluklarının Kiril alfabesine geçmesi yönündeki baskı ve çalışmalar da artmıştır. Alfabe değişikliği konusunda Tatarların çok bariz bir talebi olmamasına ve bu iş için ciddi bir hazırlık yapılmamasına rağmen, 1939 yılında alınan bir kararla Kiril alfabesi Tataristan’da kabul edilmiştir.

Abstract

Tatars are relatively more advanced amongst other Turkish communities in Russia, on account of their capability in reading and writing, and preserving their national characteristics until Bolshevist revolution. It is conceivable that, the above mentioned features have influence on some Tatar intellectuals’ opposition to the gradually increasing demands of transition to Latin alphabet among Russian Turks in the beginning of 20th century. Tatars considered the alphabet change as a new Russification policy. However, they were unsuccessful to convince other Turk/Muslim communities, and the common transition of Russian Turks/Muslims to Latin alphabet was decided in Baku Turcology Congress, in 1926. Later, in Tatarstan, publishing and education activities were rapidly initiated and these proceeded remarkably. But, with the increase of Stalin’s power in the government of Soviet Union in 1930s, the activities and pressure on Turk/Muslim communities for transition to Cyrillic alphabet also increased. Without a significant preparation and despite there is not a conspicuous demand of Tatars, Cyrillic alphabet was approved in Tatarstan in 1939.