ORHUN ABİDELERİNDE GEÇEN "iniygünüm"KELİMESİNİN ANLAMI ÜZERİNE

Özet

İlk yazılı metinlerimizdeki Köktürk yazısının anahtarı Danimarkalı bilgin Vilhelm Thomsen tarafından bulunmuş (25 Kasım 1893), böylece ilgili metinlerin çözümlenmesi çalışmaları da hız kazanmıştır. Wilhelm Radloff'un ilk neşri ve Thomsen yayınıyla ivme kazanan bu uzun tarihî süreçte, başta Orhun Abideleri olmak üzere, Köktürk yazısı ile taşlara yazılmış irili ufaklı metinlerin transkripsiyonları yapılmış ve hedef dildeki anlam karşılıkları verilmiştir. Bu okuma, anlamlandırma ve yorumlama çalışmalarında araştırıcılar tarafından bazen bir kelime ya da ibare üzerinde farklı görüşler ortaya atılmış; önemli düzeltmelerde bulunulmuştur. Yüzyılı aşkın süredir yapılan bu değerli çalışmalar, Türkçenin eski metinlerinin okunması ve anlamlandırılmasında büyük bir mesafe kat edilmesine yardımcı olmuş, ileride yapılacak çalışmalara ışık tutmuştur. Bu yazıda da, Köl Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarında geçen "iniygünüm veya ini yigünüm" kelimesi üzerinde durulacaktır. İlgili kelime, Köktürk kağanlığının hiyerarşik düzeni içinde, birinci derecede seslenilen veya zikredilen kişi ya da kişilerin kimler olduğunu gösterir; bu bakımdan da doğru anlamlandırılması oldukça önemlidir

Abstract

The key of the Kokturk writing in our first script had been found by Danish scholar Vilhelm Thomsen (November 25th, 1983); thus, the studies of the analysis of the relevant texts accelerated. In this long historical process accelerated by Wilhelm Radloff's first broadcast and Thomsen's publication, the transcriptions of Orkhon inscriptions in particular, and texts in various sizes written in Kokturk lettering on stones had been executed and equivalents of the meaning in the target language were given. In this reading, sense-making and interpretation studies, the researchers have brought forward different ideas on a phrase or sometimes on a word and made significant corrections. These valuable studies conducted for over a century play a crucial role in being read and given the meaning of the old texts of Turkish and shed light on future studies. In this article, the word "iniygünüm or ini yigünüm" current in the Köl Tigin and Bilge Kagan inscriptions will be dwelt on. The relevant word shows first-person singular or first-person plural in the hierarchic regime of Kokturk's Khaganate ; therefore, correct meaning is very important