Turkey's Foreign Policy towards the Middle East in the 1950's and Its Impact On Turco-Arab Relations

1950'li Yıllarda Türkiye'nin Ortadoğu Politikası ve Bu Politikanın Türk-Arap Münasebetlerine Etkisi

Özet

Mustafa Kemal Atatürk tarafından yön verilen Türkiye'nin Ortadoğu politikası 1937 yılında kurulan Sadabad Paktıyla zirvesine ulaşmıştır. Daha sonra Türkiye'nin Ortadoğu'da takip etmiş olduğu aktif dış politikası Cumhurbaşkanı İnönü döneminde rafa kaldırılmıştır. İnönü dönemin kojektürü gereği ve de Arap ve Yahudiler arasında bir denge siyaseti takip edebilmek için bölge siyasetlerinden mümkün olduğunca uzak kalmayı tercih etmiştir. Ancak Demokrat Parti'nin 1950 yılında iktidara gelmesiyle bu durum değişmiş ve Başbakan Menderes Ortadoğu'da aktif bir politika takip etmeye başlamıştır. Menderes'in nihai amacı Türkiye'nin liderliğinde bir Arap NATO'su oluşturmaktı. Bunu için de iki temel sebebi vardı. Birinci sebep Sadabad Paktı'nı aktif hale getirmek ve Türkiye'nin politik güç ve nüfuzunu arttırmak. İkinci sebep ise Batı'dan özellikle de ABD'den güvenlik takviyesi ve ekonomik yardım almaktı. Çünkü Demokrat Parti yöneticileri Türkiye'nin, komünizmin yayılmasını önlemeye yönelik olarak Ortadoğu'da siyasi olarak etkili olması halinde bu hedeflerin gerçekleşeceğini düşünmüşlerdi.Ancak bu hedef Türk ve Arap devletlerin siyasi ve stratejik amaçlarının faklı olması yüzünden gerçekleşmedi. Bu makale arşiv belgelerine dayalı olarak hazırlanmış olup metinde mevcut ikinci el kaynaklardan da istifade edilmiştir.

Abstract

Turkey's Middle Eastern policy was inaugurated by Mustafa Kemal Atatürk whose policy reached its zenith with the establishment of the Pact of Sadabad in 1937. Thereafter this political activism in the Middle East was abandoned by forthcoming Turkish leader, President İnönü. İnönü adopted a rather passive policy in the regional affairs in order to follow a balanced policy between Arabs and Jews for geopolitical reasons. When Democrat party came to power in 1950 they re-embarked Turkey's engagement in the Middle Eastern politics. Their idea was to set up a kind of Arab-NATO under Turkey's leadership. Their idea was first to revive and develop the Sadabad Pact with which their efforts convert this pact into the Baghdad Pact in 1955. Then their second aim was to secure Western especially American security and economic aid. Apart from security imperatives, they believed that their political activism against to the spread of communism in the Middle East could result western involvement in the regional affairs and hence could result for more economic aid. Though Turkey to a greater extend obtained their economic and political objectives vis a vis the West their policies with the Arab states resulted in a failure. This was because there were fundamental differences in the interests of Turkey and the Arab states.This article is based on abundant archival documents available in Turkey and abroad. It also consulted the available existing literature.