YEREL ARAP GELENEĞİ AÇISINDAN RETORİK VE STİLİSTİK

Özet

Ortaçağ Arap dünyasındaki retorik ve üslup, iki ayrı gelenek içinde gelişti: Arap edebî teorisi ve Abbasi dönemindeki çeviri hareketi. Arap edebiyat teorisi, çeşitli uzman grupları tarafından oluşturulmuştur, onların etkilerini taşır. Bunlar arasında erken İslami dönem filologları, Abbasi döneminin "modern" şairleri ve edebiyatçıları ve hepsinden önemlisi, üslubuyla ilgili olarak Kuran'ın benzersizliği dogmasını şekillendiren Kuran yorumcuları yer alır. Söz dizimi, kelime ve metaforların kullanımı ve konuşma şekilleri, mümkün olan en yüksek “belagat” derecesi olarak kabul edildi. Edebî teori, Abdalqahir Cürcani'nin (ö. 471/1078), “Belagatin Gizemleri” ve “Taklit Edilemezliğin Kanıtları” (Kur'an’a dair olarak) adlı iki eserinde doruk noktasına ulaştı. Cürcânî'nin üslûp ve anlam ikiliği, mecaz, teşbih ve bunların karşılıklı ilişkilerini ifade eden kavramları ve fantazmagorik temellere sahip retorik figürler üzerine dâhiyane teorileri daha sonra Sekkaki ve Kazvini tarafından sistemleştirildi, özetlendi. Kazvini’nin "belagat bilimi" hakkındaki özeti, Orta Çağ'dan modern zamanlara kadar öğretim için bir el kitabı olarak hizmet etti ve incelendi ve yorumlandı. Retorik ve üslup geleneğine dair Arap dünyasındaki ikinci akım, Abbasiler dönemindeki tercüme hareketi çerçevesinde gelişmiştir. Aristoteles'in Geç İskenderiye döneminde Organon'un bir parçasını oluşturan “Retorik” ve “Poetika”’sı, Arapçaya çevrildi ve daha sonra filozoflar tarafından incelendi. Bu bağlamda önemli olan, ikna edici (muini) önermeler (retorikte) ve çağrışımcı (mukhayyil) önermeler (poetikte) tarafından belirlenen retorik ve poetikanın kıyas karakteriydi. Ancak her iki disiplin de felsefe alanında kaldı ve otokton Arap edebiyat teorisini pek etkilemedi. 19. yüzyılın başlarından itibaren İslam dünyası üzerinde artan Batı etkisi, 1850 civarında başlayan Arap edebiyat ve düşüncesinin (nahda) yeniden doğuşuna ivme kazandırdı. Kültürel bir olgu olarak nahda hareketi, Modern standart Arapçanın gelişmesine ve yeni dilbilimsel ve üslup normlarının tanımlanmasına yol açtı.

Abstract

Rhetoric and stylistics in the medieval Arab world developed within two separate traditions: Arabic literary theory and the translation movement in Abbasid times. Arabic literary theory was formed and influenced by diverse groups of experts, i. e. the philologists of early Islamic times, the ‘modern’ poets and literati of the Abbasid era, and, above all, the Koran interpreters, who shaped the dogma of the inimitability of the Koran as its style is concerned. Word order, word use, use of metaphors and figures of speech were considered the highest possible degree of ‘eloquence’ (balagha). Literary theory reached its climax in the two works Abd al-Qahir al-Jurjani (d. 471/1078), the Mysteries of eloquence and the Proofs for the inimitability (sc. of the Koran). Al-Jurja-nı-’s ingenious theories on the dichotomy of wording and meaning, on the terms metaphor, simile and their mutual relationships, and on rhetorical figures with a phantasmagoric foundation was later systematized and summarized by as- Sakkākī and al-Khatøı-b al-Qazwı-nı-. The latter’s compendium on the ‘science of eloquence’ served as a manual for teaching and has been studied and commented on during the Middle Ages up to modern times. The second tradition of rhetoric and stylistics in the Arab world developed within the framework of the translation movement in Abbasid times. Aristotle’s Rhetoric and Poetics, which in the late Alexandrian era had formed part of the Organon, were translated into Arabic and later studied by the philosophers. Important in this context was the ‘syllogistic’ character of rhetoric and poetics, determined by persuasive (muqni) propositions (in rhetoric) and evocative (mukhayyil) propositions (in poetics). Both disciplines, however, remained in the domain of philosophy and scarcely influenced autochthonous Arabic literary theory. The increasing Western influence on the Islamic world that was exerted since the beginning of the 19th century gave impetus to the rebirth of Arabic literature and thought (nahdøa), which started up around 1850. The nahdøa as a cultural phenomenon also caused a transformation of the Arabic language which resulted in the development of modern standard Arabic and the definition of new linguistic and stylistic norms.