+DAN çıkma hâli ekinin vasıta ve bulunma hâli işlevi üzerine

An evaluation on +DAn ablative suffix that is used for locative and instrumental case

Özet

İsim hâl eklerinin birbirinin yerine kullanılması, Eski Türkçe döneminden itibaren bilinen bir özelliktir. Bu kullanımların birçok sebebi vardır. Bunlardan şekil ve işlev olarak eklerin birbirine yakın olması, eskicil bazı yapıların devam etmesi, fiillerin rejimleri ve eklerin oluşma biçimleri vb. durumlar ilk akla gelenlerdir. +DAn çıkma hâli ekinin, Türk dilinin çeşitli dönemlerinde ve Türkiye Türkçesi ağızlarında bulunma ve vasıta hâli işleviyle kullanıldığı görülmektedir. +DAn çıkma hâli ekinin diğer isim hâl ekleri yerine seyrek, ancak bulunma ve vasıta işlevi yerine sıklıkla kullanılması, bu tür kullanımların bireysel kullanım tercihleri olmadığını göstermektedir. +DAn eki’nin yapısıyla ilgili görüşler, ekin birleşik bir yapıda olduğu, bu yapının da çoğunlukla +DA (bulunma) ve +n (vasıta) eklerinin birleşmesinden oluştuğu yönündedir. Ekin bulunma ve vasıta işlevinin de bu yapı ile ilişkili olabileceği görülmektedir. Bu tespit, makalenin yazılmasında çıkış noktası olmuştur. Bu makalede, Türk dilinin çeşitli dönemlerinde bulunma ve vasıta işlevi ile kullanılan +DAn ekinin yapısı ile işlevleri arasında bir ilgi olup olmadığı araştırılmıştır.

Abstract

Interchangable usage of case suffixes is a known feature of Turkish from the Old Turkish period. There could be several reasons for it. Suffixes’ having close morphological and functional features, continuity of some archaic structures, system of verbs and formation of suffixes might be the leading reasons. It is also known that the reasons might stem from some other individual usages. +DAn ablative suffix is known to be used in different periods of Turkish language and Turkey Turkish dialects with locative and instrumental function. +DAn ablative suffix is used rarely for other cases while it is used frequently for locative and instrumental case. This fact indicates that these sort of usages are not incidental or individual. Most of the views about the structure of +DAn ablative suffix support that the suffix is a compound suffix and is a combination of +DA (locative) and +n (instrumental) suffix. Suffix’s locative and instrumental function could be related to that structure. This finding constitutes the starting point of this study. In this article, whether there is a relation between the structure and functions of +DAn that is used for locative and instrumental case in different periods of Turkish will be examined.