Hacıali ve Karayün (Sivas) çevresinin jeolojisi ve doğal karbondioksit potansiyeli

The geology of around Hacıali and Karayün (Sivas) and potential of natural carbondioxide, Turkey

Özet

Karbondioksit (CO2); tatsız, renksiz, kokusuz, yanmayan ve zayıf asit özelliği olan bir gazdır. Havadan ağır olup, hava içinde % 30 oranında bulunduğunda solunumu tıkama özelliği gösterir. Türkiye'deki en önemli karbondioksit çıkışları; Bolu, Denizli, Aydın, Isparta, Konya, Niğde, Kayseri, Sivas, Siirt, Van ve Ağrı yörelerinde bulunmaktadır. Karbondioksit çıkışlarının en yoğun olarak gözlendiği Hacıali sahasında; Selimiye Formasyonu (Oligosen), Kemah Formasyonu (Alt Miyosen), Hafik Formasyonu (Alt-Orta Miyosen) ve alüvyonlar (Kuvaterner) yüzeylenmektedir. Selimiye Formasyonu üzerine uyumsuzlukla gelen Kemah Formasyonu, Hafik Formasyonu ile yanal ve düşey yönde geçişlidir. Hafik Formasyonu; Göbeklitarla ve Aktaş üyeleri şeklinde iki farklı üyeye ayrılmıştır. Yöredeki doğal karbondioksit çıkışları; KD-GB yönlü sol yanal atımlı Tecer, Düzyayla, Yukarı Kızılırmak ve Belcik-Pazarcık fayları ile ilişkili olarak açığa çıkmakta ve yoğun olarak Akkaya, Hasbey, Karayün, Hacıali, İmranlı ve Sıcak Çermik yörelerinde gözlenmektedirler. Hacıali yöresindeki karbondioksit çıkışları, Uzunyayla fay zonu üzerinde ve makaslama faylar ile ana fayları kesmiş tali faylar üzerinde gözlenirler. İnceleme alanında toplam altı adet karbondioksit çıkışı gözlenmiştir. % 98 saflıkta olan bu karbondioksit çıkışlarının debileri; Karayün yöresinde 7-10 ton/gün aralığında, Hacıali yöresinde ise güneybatıdan kuzeydoğuya doğru, sırasıyla 1.5, 2.0, 1.7, 1.5 ve 1.3 ton/gün olmak üzere toplam 8 ton/gün olarak belirlenmiştir. Hacıali yöresinde, arama ve üretim amaçlı olarak yapılan 200 m'lik sondaja göre; günümüz işletme koşullarında, Hacıali S-1 kuyusu tek başına ekonomik olmayıp, diğer çıkışlar üzerinde yapılacak olası sondajlarla birlikte değerlendirilmesi düşünülebilir.

Abstract

The carbondioxide (CO2) is a gas; tasteless, colourless, scentless, no burning and with weak acid characteristic. It is heavier than air. When are found % 30 proportion in air, plugs the respiration. The most important carbondioxide outgassings in Turkey are discovered in Bolu, Denizli, Aydın, Isparta, Konya, Niğde, Kayseri, Sivas, Siirt, Van and Ağrı. In the investigation area is the carbondioxide outgassings increase; Selimiye Formation (Oligocene), Kemah Formation (Lower Miocene), Hafik Formation (Lower-Middle Miocene) and alluvviums (Quaternary) are observed. Kemah Formation unconformably overly Selimiye Formation. Kemah Formation with Hafik Formation are transitive lateral and vertical directions. Hafik Formation is divided into two differend members as Göbeklitarla and Aktaş members. The carbondioxide outgassings in Hacıali area are found in faults cut to each other ör secondary faults in Uzunyayla fault zone.The carbondkmde outgassings in Sivas region are discovered in Tecer, Düzyayla, Yukarı Kızılırmak and Belcik-Pazarcık fault zones are NE-SW strike-left slip faults and had increased Akkaya, Hasbey, Karayün, Hacıali, İmranlı and Sıcak Çermik. The natural carbondioxide outgassings in the investigation area had found in six place. This carbondioxide outgassings are % 98 purity. The carbondioxide discharge in Karayün is 7-10 tone/day. The other discharges in Hacıali are 1.5, 2.0, 1.7, 1.5 and 1.3 tone/day from southwest to northeast in rows. in this way the total carbondioxide discharge had designated as 8 tone/day in study area. As to drilling is 200 m and for searching and production; mining condition in today, the Hacıali S-1 well is not economic alone. But can evaluation with the other carbondioxide outgassings.