Metaphorical images of school: School perceptions of primary education supervisors

Abstract

Problem Durumu: Eğitime yönelik hem ekonomik hem de sosyo-kültürel boyutlarda büyük bir talebin yaşandığı günümüzde, eğitim pek çok toplumsal grubun ilgi alanına girmektedir. Örneğin, hükümetlerin, ailelerin ve işverenlerin eğitim sistemine yönelik birbirinden farkltlaşan beklentileri söz konusu olabilmektedir. Bunlar gibi okul dışı grupların beklentileri okul sistemini etkileyebildiği gibi, okul içinde görev yapan aktörlerin de okula yönelik değer, tutum, inanç ve algıları, hem okulun işleyişini hem de toplumdaki genel okul algısını etkileyebilmektedir. Bu çalışmada okul sistemi içinde yer alan aktörlerin bakış açısına başvurulduğunda, eğitim sisteminin işleyişinin daha etkili bir biçimde anlaşılabileceği fikrinden ■hareket edilmektedir. Okul ile ilgili gerçek bağlamı, katılımcıların gözünden ve sözlerinden anlamaya çalışmak amacıyla ve eğitim sistemindeki önemli rolleri nedeniyle, bu çalışmada ilköğretim müfettişlerinin okula yönelik metaforik tanımlamaları araştırılmaktadır. Gündelik yaşamda sık sık başvurduğumuz metaforlar ise, bizlere insanların kendi gerçekliklerini nasıl kurduklarını ve dünyayı nasıl algıladıklarını kavrama konusunda yardımcı olabilecek belli başlı dilsel araçlar olmaları nedeniyle tercih edilmiştir.Metaforun genellikle, bir anlam ve bir aktarıcı olmak üzere iki parçadan oluştuğu kabul edilmektedir. Anlam, konu, ana tema, ifade edilen olarak tanımlanırken, aktarıcı ise referans alman, mecazi olan terim ya da terimler olarak tanımlanmaktadır. Örneğin; "Eğitim bir merdivendir." cümlesinde eğitim anlam, merdiven de aktarıcıdır.Türkiye'deki eğitim ile ilgili alan yazım tarandığında, metaforlar aracılığıyla veri toplamanın 1990ların ikinci yansından itibaren başlayan, görece yeni bir yaklaşım olduğu anlaşılmaktadır. Eğitim ile ilgili çeşitli kavramların metaforik analizi araştırmacılann ilgisini çekmektedir. Bu çalışmalarda okul, öğretim, bilgi ve teftiş kavramlarının yanı sıra öğretmen, öğrenci, veli ve okul yöneticisi gibi okulun insan boyutuna ilişkin algılar da çalışılmaktadır, İlköğretim okulları ve eğitim fakülteleri sıklıkla temel araştırma birimleri olarak seçilirken, Özel ve kamu okulları ile ülkeler arası düzeyde karşılaştırmalı çalışmalara da rastlanılmaktadır.Araştırmanın Amacı: Bu çalışmanın amacı, günümüz Türkiye'sinde ilköğretim müfettişlerinin "okuI"u nasıl kavramlaştırdıklarını metaforik tanımlamalar aracılığıyla anlamaya çalışmaktır.Araştırmanın Yöntemi: Araştırmanın örneklemini Türkiye'nin 17 farklı ilinden 150 ilköğretim müfettişi oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri, 2008 yılının Mayıs-Hazirari aylarında Milli Eğitim Bakanlığının "Öğretim Sürecini Geliştirme Projesi"nin parçası olarak Mersin'de yürütülen bir hizmet İçi eğitim programına katılan müfettişlere uygulanan bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Anket formu, müfettişlerin okul kavramına ilişkin metaforik imgelerini elde etmek üzere oluşturulmuş açık uçlu sorulardan oluşmaktadır. Verilere içerik analizi uygulanmıştır.Araştırmanın Bulguları: 150 ilköğretim müfettişinin okul kavramına yönelik olarak ürettikleri metaforik imgelerin analizi sonucunda 8 metafor grubuna ulaşılmıştır. Bu metafor grupları şu şekilde adlandırılmıştır: bir üretim birimi olarak okul, amaçlarım kaybetmiş bir kurum olarak okul, yaşamın parçası olarak okul, gelişim ve değişim dünyası olarak okul, disiplin ve otorite yeri olarak okul, aile atmosferi olarak okul, öğretim merkezi olarak okul ve toplumu şekillendiren bir kurum olarak okul. Bu tanımlamaların genel bir değerlendirilmesi yapıldığında, Türk eğitim sisteminin karşılaştığı problem ve güçlükler, işleyen ve işlemeyen yönleri ile ilgili bilgiler elde edilebilmektedir.Araştırmanın Sonuçları ve önerileri: Okul ile ilgili hem olumlu hem de çelişkili boyutların bir arada yer alması metaforik analizlerin genellikle gözlemlenen bir özelliğidir. Bu durum okulun çok boyutlu bir yapı olduğunu göstermektedir. Bu araştırmada da müfettişlerin ürettiği metaforlar okulun bu özelliğini ortaya çıkarma olanağını sağlamıştır.Müfettişlerin okula İlişkin tanımlarnalarındaki merkezi eğilim, okulun bir örgüt olarak algılanmasıdır. Bu eğilim en yüksek frekans ve yüzdelere sahip iki metafor grubunda kendini göstermektedir. Bu gruplardan ilkinde okul bir üretim birimi olarak tanımlanırken, diğer grupta amaçlarını kaybetmiş bir örgüt olarak yer almaktadır. Her iki metafor grubunda da okula yönelik olumlu görüşler oldukça sınırlı kalırken, genel olarak eleştirel bir perspektifin ön plana çıktığı gözlemlenmiştir.Araştırma bulguları üzerine genel bir değerlendirme yapıldığında, araştırmaya katılan ilköğretim müfettişlerinin Türk eğitim sistemine yönelik çok önemli eleştirilere sahip oldukları görülmektedir. Bu eleştirilerden en belirgini, müfettişlerin, okulların adeta "bir diploma fabrikası" gibi mekanik bir yapı olarak işlediği yönündeki değerlendirmelerinde yer almaktadır. Müfettişler okulları amaçları kaybolmuş birer örgüt olarak algılamaktadır. Ayrıca, böyle bir okul yapısında Öğrenciler ve öğretmenler sürecin sadece pasif birer katılanı konumunda kalmaktadırlar. Metafor gruplarına bakıldığında okulun temel fonksiyonları bilgi transferi, toplumun şekillendirilmesi ve genç kuşakların yetiştirilmesi olarak belirmektedir. Bunun yanı sıra okulların oldukça disiplinli ve otoriter bir yapıya sahip olduğu ve ağır bir yarışma sisteminin etkisinde kaldığı da ilköğretim müfettişlerinin metaforik tanımlamalarından anlaşılmaktadır.Bu araştırmanın bulgularının Türk eğitim sistemi ile ilgili politika üretenlere, sistemin işleyen ve işlemeyen yönleri hakkında ışık tutabileceği düşünülmektedir. Ayrıca bulgular hem öğretmen yetiştirme hem de eğitim yöneticileri ve deneticilerinin yetiştirildiği programlarda kullanılabilecek Önemli bilgiler sunmaktadır. Türkiye'de konu ile ilgili alan yazın incelendiğinde, öğretmen adaylarının, ilköğretim öğretmen, öğrenci, yönetici ve velilerinin eğitim ile ilgili çeşitli konularda metaforik tanımlamalarının araştırıldığı gözlemlenmiştir. Gelecekte yapıl