Bullying toward teachers: An example from Turkey

Özet

Zorbalık farklı araştırmacılar tarafından değişik ifadelerle tanımlanmış ancak genel olarak üzerinde fikir birliğine varılmış bir kavramdır. Tanımların ortak özelliğine bakıldığında, zorbalığın, zorba bir kişi ya da grubun kasıtlı ve tekrarlı olarak kendisinden daha güçsüz olan kurbanı inciten, üzen ve kurbanda stres yaratan davranışları olarak ele alındığı söylenebilir. Saldırganlık sınıfı içinde yer alan ve güçlerdeki dengesizlikle belirlenen zorbalık bireyin küçük yaşlarda başkalarıyla oyun oynarken, ergenlikte okulda ya da akran grubu içerisinde veya yetişkinlikte iş yerinde karşılaşabileceği bir davranıştır. Son yıllarda öğrenciler arasında gözlenen zorbalık olaylarında gözlenen artış dikkat çekicidir. Ancak zorbalık sadece öğrenciler arasında gözlenen bir durum değildir. Öğretmenlerin öğrencilere yönelik sergilediği zorba davranışları ele alan çalışmaların yanı sıra okul yöneticileri veya meslektaşları tarafından öğretmenlere yönelik zorbalığı ele alan araştırmalara sıklıkla rastlamak mümkündür. Ancak öğrencilerin öğretmenlere karşı sergiledikleri zorba davranışları ele alan çalışmaların sayısı oldukça sınırlıdır. Yetişkin ve güçlü oldukları için öğretmenlerin öğrenciler tarafından zorba davranışlara maruz kalmayacağının düşünülmesi ya da görevi sınıfı yönetmek ve öğrencilere liderlik etmek olan öğretmenin bu tür davranışlara maruz kalmasının beklenen ve arzu edilen bir durum olmaması konunun bu açıdan ele alınmasını sınırlandırmış olabilir. Öğrenci öğretmen arasındaki etkileşimin okulun iklimini etkilediği ve zorbalık karşıtı programların uygulanması açısından son derece önemli olduğu bilinmektedir. Okulda zorbalığı önlemek için sadece öğrenciler arasındaki zorbalığa bakmak ve alınacak önlemleri sadece öğretmenlerden beklemek yeterli olmayacaktır. Bütüncül bakıldığında okulda bulunan tüm tarafların birbirlerine karşı sergiledikleri zorba davranışların sorgulanması gerektiği açıktır. Bu nedenle öğretmenlere yönelik öğrenci zorbalığı ile ilgili daha detaylı veri toplamanın öğretmenleri hedef alan zorbalığa karşı öğretmenlerin kullanabilecekleri etkili stratejiler geliştirilmesine, zorbalığı önleme programlarında öğretmene yönelik zorbalık konusunun yer alması için gerekli farkındalığm artmasına ve Türkiye'deki okullarda zorbalığı önleme çabalarına katkı sağlayacağı düşünülmüştür.Araştırmanın AmacıBu araştırmanın amacı Türkiye'de öğretmenlere yönelik öğrenci zorbalığının varlığını ve özelliklerini öğretmen cinsiyetine göre belirleyebilmek ve zorbalığı önlemeye yönelik programları hazırlayanlar ile öğretmen eğitimcilerinin dikkatini konuya çekmektir.YöntemAraştırmanın katılımcılarını Bursa İli Osmangazi İlçesinde yer alan ilköğretim okullarının 6, 7 ve 8. sınıfları ile liselerde görev yapan gönüllü 540 öğretmen oluşturmaktadır. Öğretmenlere Osmangazi İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ve Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi işbirliği ile düzenlenen öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitim seminerleri ve konferanslar sırasında ulaşılmıştır. Öğretmenlerin öğrenciler tarafından sergilenen öğretmene yönelik zorba davranışlar ile ilgili algılarını belirlemek üzere araştırmacı tarafından hazırlanan bir anket kullanılmıştır. Hazırlanan anketin Kuder-Richardson-20 güvenirlik katsayısı.74 olarak belirlenmiştir. Anketin ilk kısmında zorbalığa ilişkin bir tanıma ve örneklere yer verilmiştir. Katılımcılar anketi yanıtlamaya başlamadan önce bu bölüm araştırmacı tarafından yüksek sesle okunmuştur. Elde edilen veriler frekans, yüzde ve Ki kare testi kullanılarak analiz edilmiştirBulgularAraştırmaya katılan 540 öğretmenden 221 tanesi öğrencileri tarafından sergilenen zorbalığa maruz kaldıklarını belirtmişlerdir. Zorbalığa uğrayan ve uğramayan öğretmenler arasında cinsiyete göre anlamlı bir fark bulunamamıştır. Zorbalığa uğrayan öğretmenler sırasıyla en çok sözel zorbalık, öğretmeni yok saymak ve başkaları ile öğretmen hakkında dedikodu yapmak gibi zorbalık türlerine maruz kaldıklarını belirtmişlerdir. Bunları fiziksel şiddet ve eşya, dolap, giysi v.b zarar vermek izlemektedir. Öğretmenlerin cinsiyetlerine göre zorbalığa maruz kalma türleri arasında anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Öğretmenlerin en çok erkek öğrenciler tarafından sergilenen zorba davranışlara maruz kaldığı belirlenmiştir.Kadın ve erkek öğretmenler arasında zorba davranışları sergileyen öğrencilerin cinsiyetlerine göre anlamlı fark olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenler sırası ile en çok okul koridorlarında, sınıflarda ve okulun bahçesinde zorba davranışlarla karşılaştıklarını belirtmişlerdir. Bu yerleri zorbalığa uğrayan kadın ve erkek öğretmenler arasında zorba davranışlarla karşılaştıkları yerler açısından anlamlı farklar bulunmuştur. Öğretmenler en çok sekizinci sınıftaki öğrenciler tarafından kendilerine yönelik zorba davranışların sergilendiğini belirtirken katılımcıların yarısından fazlası bu davranışların bir tek sınıf ile sınırlandırılamayacağmı belirtmiştir. Ayrıca katılımcı öğretmenler deneyimsiz öğretmenlerin bu tür davranışlar ile daha sık karşılaşabileceğini belirtmişlerdir.Sonuç ve ÖnerilerAraştırmadan elde edilen sonuçlar öğretmene yönelik öğrenci zorbalığının Türkiye'de ilköğretim ikinci kademe ve liselerde bir sorun olarak varlığına ve öğretmenlerin ve öğrencilerin cinsiyetlerinin öğretmenlere yönelik öğrenci zorbalığı açısından önemine dikkat çekmektedir. Bu yüzden zorbalık karşıtı programlarda, öğretmenlerin hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim programlarında öğretmene yönelik öğrenci zorbalığı konu olarak yer aldığında cinsiyet değişkeninin göz önünde bulundurulması gerekir. Milli Eğitim Bakanlığı'nın, öğretmen yetiştiren kurumların ve zorbalık karşıtı programları hazırlayan ve uygulayanların öğretmene yönelik öğrenci zorbalığını bir problem olarak ele almaları ve çözüm üretebilmeleri için daha fazla bilgiye ve çok yönlü çalışmaların yapılmasına ihtiyaç vardır. Ayrıca, zorbalık karşıtı programların içerisine öğretmenlerin kendilerine yönelik öğrenci zorbalığını önlemelerine yardımcı olacak stratejilerin yer a

Abstract

Problem Statement: The studies investigating bullying behaviours exhibited by students toward teachers are limited in number. Since teachers are perceived as powerful adults compared to the teenagers and are responsible for managing the classroom, it is commonly thought that they cannot be considered the victims of students. Such thoughts may have put limitations on research studies examining this matter. It is known that student-teacher interactions have effects on school climate and are extremely important in terms of carrying out anti-bullying programs. For this reason, it was thought that collecting more detailed data about bullying behaviours exhibited by students toward teachers can provide useful information for prevention efforts.Purpose of the Study: The purpose of this research is to determine the existence and characteristics of students' bullying toward teachers in Turkey according to the gender of teachers and to draw the attention of those preparing anti-bullying programs and of teacher trainers to the subject.Methods: Participants of the study were volunteer teachers (n=540) serving at the j Osmangazi district of Bursa city. A questionnaire was used to determine behaviours related to bullying exhibited by students toward teachers according to teacher perceptions. The obtained data were analyzed by using frequencies, percentages, and chi square tests.Results: The comparisons showed that there were no significant differences among bullied and non-bullied participant teachers in terms of gender. On the other hand, male teachers experienced more physical bullying and female teachers experienced more verbal bullying and gossiping. It was determined that there are significant differences among female and male teachers in terms of the gender of the students and in terms of some locations. Conclusions and Recommendations: The findings showed that the gender of the teachers and students are important in terms of bullying behaviours exhibited by students toward teachers. Therefore, it should be taken into consideration if bullying is included in the content of whole school anti-bullying programs, pre-service, and in-service teacher training programs. In this context, it is believed that future research investigating the differences between bullied and non-bullied teachers, the characteristics of bully students, the variables such as school size, class size, and the effects of students' bullying toward teachers on school climate and teacher performance will contribute to the improvement of teacher education programs and anti-bullying programs.