The prediction level of teachers' organizational citizenship behaviors on the successful practice of shared leadership

Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarının paylaşılan liderliğin gerçekleşmesini yordama düzeyi

Özet

Problem Durumu: Çalışanların örgütlerinde görev tanımlarının dışında gönüllüğe dayalı olarak gösterdikleri davranış olarak adlandırılan örgütsel vatandaşlık davranışı, son yıllarda örgütlerde başvurulan bir liderlik türü olan paylaşılan liderlik için bir öncül olarak görülmektedir. Alan yazına göre örgütsel vatandaşlık davranışlarının paylaşılan liderliğin başarısı için gerekli olan takım etkililiğini sağlayacağı belirtilmektedir. Paylaşılan liderlik görev ve sorumlulukların paylaşıldığı işbirliğine dayalı bir liderlik sürecidir. Bu liderlik sürecinde çalışanlardan beklenenlere bakıldığında, örgütsel vatandaşlık davranışı düzeyi yüksek olmayan çalışanların bu beklentileri gerçekleştirmesi mümkün görülmemektedir. Paylaşılan liderlikte takım olarak görülen okulun, etkili bir şekilde misyonunu yerine getirebilmesi için okul çalışanları ile her alanda liderliğin paylaşılması ve her okul çalışanının bu paylaşımda üzerine düşeni fazlasıyla yapması, bunun için de örgütsel vatandaşlık düzeyinin yüksek olması gerekmektedir. Bu çalışmada da ilköğretim okullarındaki öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarının paylaşılan liderliğin gerçekleşmesini yordama düzeyi ortaya konulmaya çalışılmıştır.Araştırmanın Amacı: Araştırmanın amacı, ilköğretim okullarındaki öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarının paylaşılan liderliğin gerçekleşmesini yordama düzeyini belirlemektedir. Bu temel amaç doğrultusunda araştırmada şu sorulara cevap aranmıştır. İlköğretim okullarındaki örgütsel vatandaşlık davranışları ile paylaşılan liderliğin gerçekleşme durumu arasındaki ilişki düzeyi nedir? İlköğretim okullarındaki bireylere yönelik ve örgüte yönelik örgütsel vatandaşlık davranışları düzeyleri, paylaşılan liderliğin görevlerin ortak tamamlanması, karşılıklı beceri geliştirme, çalışanlar arasında merkezi olmayan etkileşim ve duygusal destek boyutlarının gerçekleşmesini anlamlı olarak yordamakta mıdır?Yöntem: Araştırma, korelasyonel bir çalışmadır. Araştırmanın örneklemini Zonguldak ili'nde görev yapan 364 ilköğretim okulu öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada veriler, Vigoda-Gadot ve diğerleri (2007) tarafından geliştirilen "Grup Düzeyinde Örgütsel Vatandaşlık Davranışları ölçeği" ve Wood (2005) tarafından geliştirilen ve Bostancı (2012) tarafından Türkçe'ye uyarlanan, "Paylaşılan Liderlik Algısı Ölçeği" ile toplanmıştır. Elde edilen veriler, SPSS ve LİSREL programlarında analiz edilmiştir. Öncelikle kullanılan GOCB ölçeğinin ön uygulama verilerine doğrulayıcı faktör analizi ve güvenlirlik analizi yapılmıştır. Daha sonra GOCB, GOCB-I ve GOCB-O ile paylaşılan liderliğin ilişkisine yönelik olarak verilerin analizinde Pearson Momentler Çarpımı Korelasyonu kullanılmıştır. Son olarak da okullarda bireye ve örgüte yönelik örgütsel vatandaşlık davranışlannın paylaşılan liderliğin gerçekleşmesini yordayıcılığına yönelik olarak verilere path analizi uygulanmıştır.Araştırmanın Bulguları: Araştırma bulgularına göre, ilköğretim okullarında öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları düzeyleri ile paylaşılan liderliğin gerçekleşme durumu arasında genel toplamda olumlu yönde yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir. Yine okullarda örgütsel vatandaşlık davranışlarının bireylere yönelik örgütsel vatandaşlık davranışlan boyutu ile paylaşılan liderliğin görevlerin ortak tamamlanması, karşılıklı beceri geliştirme, çalışanlar arasında merkezi olmayan etkileşim ve duygusal destek boyutları arasında olumlu yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte okullarda örgüte yönelik örgütsel vatandaşlık davranışlan boyutu ile paylaşılan liderliğin görevlerin ortak tamamlanması, duygusal destek ve karşılıklı beceri geliştirme boyutlar» arasında olumlu yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunur iken, çalışanlar arasında merkezi olmayan etkileşim boyutu arasında olumlu yönde düşük düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Bulgulara göre, okullarda bireylere yönelik örgütsel vatandaşlık davranışları boyutunun paylaşılan liderliğin gerçekleşme durumu ile ilişki değerlerinin daha yüksek olduğu söylenebilmektedir. Örgütsel vatandaşlık davranışları düzeyinin, paylaşılan liderliğin gerçekleşmesini yordamasına yönelik bulgulara bakıldığında ise; örgütsel vatandaşlığın paylaşılan liderliği yordamasına yönelik path analizi uyum değerlerinin oldukça iyi olduğu görülmektedir. Yine okullarda bireylere yönelik örgütsel vatandaşlık davranışları, paylaşılan liderliğin görevlerin ortak tamamlanması, karşılıklı beceri geliştirme, çalışanlar arasında merkezi olmayan etkileşim ve duygusal destek boyutlarının gerçekleşmesini olumlu yönde yüksek düzeyde anlamlı olarak yordamaktadır. Diğer yandan örgüte yönelik örgütsel vatandaşlık davranışları ise, paylaşılan liderliğin görevlerin ortak tamamlanması ve duygusal destek boyutlarının gerçekleşmesini düşük düzeyde anlamlı olarak yordarken, karşılıklı beceri geliştirme ve çalışanlar arasında merkezi olmayan etkileşim boyutlarının gerçekleşmesini anlamlı olarak yordamamaktadır. Dolayısı ile bu bulgulara göre, okullarda örgütsel vatandaşlık davranışları düzeyinin paylaşılan liderliğin gerçekleşme durumunun anlamlı yordayıcısı olduğu belirtilebilir.Sonuçlar ve öneriler: Araştırma sonuçlarına göre, örgütsel vatandaşlık davranışları düzeyi ile paylaşılan liderliğin gerçekleşme durumu arasında olumlu yönde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Okullarda bireylere yönelik örgütsel vatandaşlık davranışları ile paylaşılan liderliğin gerçekleşme durumu arasındaki ilişki düzeyi, örgüte yönelik örgütsel vatandaşlık davranışları ile paylaşılan iderliğin gerçekleşme durumu arasındaki ilişki düzeyine göre daha yüksektir. Bunun yanında örgütsel vatandaşlık davranışları düzeyinin paylaşılan liderliğin gerçekleşmesi durumunu olumlu yönde anlamlı olarak yordadığı; bireylere yönelik örgütsel vatandaşlık davranışları alt boyutunun yordamasının örgüte yönelik örgütsel vatandaşlık davranışlarına göre daha yüksek ve anlamlı olduğu görülmektedir. Bu durum yordamaya yönelik uyum

Abstract

Problem Statement: Defined as the actions that personnel voluntarily take beyond their formal job description, organizational citizenship behavior is regarded as a premise for shared leadership, a management style that is frequently used in organizations today. The relevant literature suggests that organizational citizenship behavior can provide the team effectiveness required for the successful practice of shared leadership. The procedure of this leadership style involves sharing tasks and responsibilities, and thus requires cooperation. Considering the personnel's expectations for this type of leadership, it is not possible for members who exhibit poor organizational citizenship behaviors to meet these expectations. A school under shared leadership functions as a team, and all members of this team must share leadership in every field and devote themselves to performing their responsibilities if they wish to achieve the school's mission satisfactorily. This study tried to discover the extent to which teachers' levels of commitment to organizational citizenship in primary schools predict the successful practice of shared leadership. Purpose of Study: The author wished to determine the extent to which teachers' organizational citizenship behaviors in primary schools predict the successful practice of shared leadership. Methods: This research is a correlational study. The sample comprised 364 primary school teachers working in Zonguldak. The data were collected using a group-level organizational citizenship behaviors scale and a shared leadership perception scale. Findings and Results: The findings of the study revealed that there is a high level of positive correlation between primary school teachers' levels of organizational citizenship behaviors and the successful practice of shared leadership. For example, the sub-dimension of organizational citizenship behaviors towards individuals of the organization predicts significantly in a positive way and at a high level the joint completion of tasks, mutual skill development, decentralized interaction among personnel, and emotional support dimensions of shared leadership. In addition, the sub-dimension of organizational citizenship behaviors towards the organization predicts significantly at a low level the successful practice of joint completion of tasks and emotional support dimensions of shared leadership, but this sub-dimension offered no significant prediction of the successful practice of mutual skill development and decentralized interaction among personnel. According to the findings, it can be stated that organizational citizenship behaviors are significant predictors of the successful practice of shared leadership. Conclusions and Recommendations: According to the findings of the study, when the correlations between group-level organizational citizenship behaviors and both total shared leadership and its factors are examined, it can be seen that the correlation between the level of individual organizational citizenship behaviors and shared leadership is higher than other correlations. It is also understood that the level of organizational citizenship behaviors predicts positively and highly the successful practice of shared leadership and that the prediction of the sub-dimension of organizational citizenship behaviors towards individuals is more significant and at higher level than that of the organizational citizenship behaviors towards the organization. There is also research in the literature supporting the finding that organizational citizenship behaviors, particularly the individual-oriented ones, predict significantly the successful practice of shared leadership. Therefore, it was confirmed that the level of organizational citizenship behaviors predicts shared leadership significantly to a considerable extent. This situation is also understood from the goodness of fit indices. As a result, it can be suggested that the organizations planning to employ shared leadership in their executive structures should take actions to empower organizational citizenship behaviors as a premise of shared leadership.