Dergiler / Eskiyeni / 2020 / Cilt: 0 - Sayı: 42
Şiî Usûl Düşüncesinde İctihad Bağlamında Muâz Hadisinin Değeri
- Dergi
- Eskiyeni
- Sayfa
- 909–925
- DOI
- —
Özet
Muâz hadisi olarak bilinen ve Yemen’e vali olarak gönderildiğinde Hz. Peygamber’in “Ne ile hükmedeceksin?” sorusuna Muâz b. Cebel’in sırasıyla kitapla, sünnetle ve re’yimle şeklinde cevap verdiğinin rivayet edildiği hadis, Sünnî usûl âlimlerinin büyük çoğunluğu tarafından kabul görmüş ve kıyasın şer‘î delillerinden biri olduğunu ispat için kullanılmıştır. Buna mukabil Şiî âlimler kıyası kabul etmedikleri için bu hadisi reddetmişler ve batıl olduğunu iddia etmişlerdir. Bununla birlikte Şiî âlimler, sahih olduğu kabul edilse bile bu hadisin nas varken kıyasa başvurulmasının caiz olmadığını gösterdiğini ve kıyasın delillerinden olamayacağını belirtmişlerdir. Ayrıca onlar Muâz hadisini bilinen meşhur şekliyle kabul etmedikleri gibi hadisin “Kur’ân ve Sünnet’te hükmü bulunmayan meselelerin çözümünde Hz. Peygamber’e sorulması gerektiğini” belirten başka bir varyantını öne çıkarmışlardır. “Muâz’ın herhangi bir nas bulamadığı bir konuda Hz. Peygamber’e sorması ve cevabını beklemesi”ni ifade eden rivayetin öne çıkarılması Şia lehine çok önemli bir sonuç doğurmaktadır. Zira Sünnî kaynaklar-da meşhur olduğu şekliyle Muâz hadisi hem re’yin/kıyasın şer‘î bir delil olduğunu göstermekte hem de her dönemde bulunması zorunlu olan imam fikrine aykırılık arz etmektedir. Buna karşın “Hayır! Bana yaz/sor, ben de sana yazarım/cevap veririm” şeklindeki rivayet ise imamet anlayışını desteklemekte ve kıyasa değil imamın görü-şüne müracaat edilmesini istemektedir. Bu araştırmada Şia’nın kıyasın güçlü bir delili olarak sunulan Muâz hadisini batıl olarak nitelemelerinde, masum imam anlayışının etkisinin olup olmadığı incelenerek ilgili hadisi nasıl yorumladıkları ele alınacaktır.
Abstract
When Mu‘ādh was sent to Yemen as governor, the hadīth that describes the answer of Mu‘ādh which “I will rule with Qur’ān, sunnah, and my opinion.” to the Prophet’s question that “What will you rule with? is known as the Mu‘ādh hadīth. This hadīth was accepted by the majority of Sunni scholars and was used to prove that it was one of the shar‘ī proofs of the qiyās. On the other hand, since the Shī‘ī scholars did not accept the qiyās, they rejected this hadīth and claimed that it was false. However, the Shī‘ī scholars argued that even if it is accepted to be true, this hadith shows that it is not permissible to apply to the qiyās in the presence of the Nass (Qur’ān and Sunnah), and also stated that this can not be evidence of the qiyās. In addition, they do not accept the famous form of the Mu‘ādh hadīth, as well as they put forward another variant of the hadīth which states that “In the resolution of issues that have no ver-dict in Qur’ān ‘and Sunnah, should be asked to the Prophet”. The highlighting of the narrative, which states that “Mu‘ādh asked the Prophet and waited for an answer on a subject that he could not find any Nass”, had a very important result in favor of Shī‘a. This is because the Mu‘ādh hadīth, which is famous in Sunni sources, both shows that the qiyās is a shar‘ī evidence and contradicts the idea of imāms that must be found in every period. However, the narrative in the form of “No! Write/ask me, I write to you/I will answer”, that supports the understanding of imāmah and wants to be consulted to the opinion of the imām, not the qiyās. In this study, it will be exami-ned whether the effect of the understanding of innocent imāms on the Mu‘ādh hadīth as false by the Shī‘a and how they interpret this hadīth which is presented as a strong proof of the qiyās.