ERMENİSTAN'IN BOLŞEVİKLEŞMESİ SÜRECİNDE TÜRK-ERMENİ İLİŞKİLERİNE BİR BAKIŞ (1920-1921)*

(AN OVERLOOK TO TURKISH-ARMENIAN RELATIONS IN THE PROCESS OF BOLSHEVIZATION OF ARMENIA(1920-1921))

Özet

Bu çalışmada, Bolşeviklerin iktidara geldiği 1917 yılından itibaren Kafkasyada İngilizlerin Kafkas Seddi politikalarına karşı izlediği siyasetin başarılı bir neticesi olan 1920 yılı Ermenistanda Bolşevik idaresinin kurulması sürecinde Anadolunun doğusunda meydana gelen Müslüman-Türk ahaliye yönelik Ermeni tecavüzleri karşısında Kazım Karabekir Paşa komutasındaki Kafkas Türk Ordusunun İleri Harekâtı çerçevesinde Türk-Ermeni ilişkileri ortaya koyulmuştur. Bu süreç verilirken bir yandan 1920deki Anadolu Türkiyesinin mevcut siyasi koşulları göz önünde bulundurulurken diğer yandan Ermenistandaki Taşnak ve Bolşevik grupların Türkiyeye karşı politik tavırları mercek altına alınmıştır. Anadoludaki Kemalistlerin Ermenilere bakışının, tam bağımsızlık prensibi ve Sovyet Rusya ile ilişkiler açısından şekillendiği görülmüştür. Ermenilerin Kemalistlere karşı duruşunu ise Sevr vaatlerini kendilerine sunan ABD ve Sovyet Rusyanın arka çıkması ve iktidardaki Taşnak Partisinin nasyonalist tutumu belirlemiştir. Eylül 1920de başlayıp Aralık ayı başlarına kadar devam eden Türk İleri Harekâtı sonucunda Taşnakçı Ermenilerle imzalanan 2-3 Aralık 1920 tarihli Gümrü Antlaşması ve akabinde Ermenistandaki Bolşeviklerin iktidarı Taşnakçılardan devralması hadiseleri, ikili ilişkilerde bir takım farklılıklara da yol açmıştır. Ermenistanda Şubat 1921de Taşnakçılarla Bolşevikler arasında patlak veren iç savaş Taşnak üyelerini Kemalist Anadoluya olan tavrının değişmesine neden olmuştur. Hatta Erivandaki iç savaş yüzünden yüzlerce Taşnakçı Ermeninin Anadoluya sığınma talepleri olmuştur. Fakat TBMM bu konuda katiyen ödün vermemiştir. Ayrıca Ermenistanda Milli Selamet Komitesinin Reisi Simon Vratzianın Mustafa Kemalden yardım isteğine geçmişteki Taşnak siyasetinden ötürü kayıtsız kalınmıştır.

Abstract

In this study, after 1917 that Bolsheviks dominated in Russia, in the process of Bolshevization of Armenia which in Caucasia Bolshevik Russians prevented successfully against Caucasian Wall politics of British, in East Anatolia massacres acted to Muslim-Tukish by Dashnakist Armenians in the light of Forward Attack of Caucasus Tukish Army Commander Kazım Karabekir Pasha are revealed. Examining to this process, the writer considered to the next two conditions. Firstly, available political conditions in Anatolia in 1920, and other, political attitudes against Kemalists of Dashnakists and Bolshevik Armenians. As result of this, it was understood that in Anatolia Kemalists s views to Dashnakist Armenians were limited with certain independence principle and that focused with Soviet Russia relations.In addition to these conditions, Dashnakist Armenians s attitude against Kemalists was determined with USA presenting themselves Sevres promises, supporting of Soviet Russsia, and nationalist behaviour of Dashnakist dominating. Had been conducted from September 1920 to early December, in result of Turkish Forward Attack, Gümrü Treaty was signed between Kemalists and Dashnakist Armenians in 2-3 December 1920 and then Armenia was bolshevized by Bolshevik Russia with collaborating Bolshevik Armenians. Owing to these two events, Kemalist-Dashnakist relations were differentiated. Also interior war in February 1921 erupted between Bolshevik Russians and Dashnakist Armenians brought about change to Dashnakist s attitude. Due to the interior war in Yerevan, hundereds of Dashnakist Armenians demanded for refuge to Anatolia. But in this the subject Turkish Grand National Assemble rejected it certainly. Besides it was disregarded that Armenia Salvation Comittee Chief Simon Vratzian demanded for support from Mustafa Kemal.