ERMENİ MİLLİYETÇİLİĞİNİN SİYASALLAŞMASINDA ERMENİ MUALLİMLERİNİN FAALİYET VE ROLLERİ

THE ACTIVITIES AND ROLES OF ARMENIAN TEACHERS IN THE POLITICIZATION OF ARMENIAN NATIONALISM

Özet

1878 yılından itibaren Ermeni meselesinin uluslararası politik arenayadâhil edilmesi, Ermeni cemaatinin Osmanlı idaresinden ayrılma vebağımsız bir devlet kurma faaliyetlerini yoğunlaştırmıştır. Batılı devletlerinverdiği destekle birlikte Ermeniler, milliyetçi eylemlerini eğitimkurumlarının da dâhil olduğu geniş bir sahada icra etmeye başlamışlardır.Fikirden fiile geçerek zamanla isyana dönüşecek bu eylemlerin genişleyipyayılmasındaki baş aktörlerden biri muallimler olmuştur. Ermenimekteplerinde görev yapan gerek yerli gerekse yabancı muallimler,özellikle mekteplerde okuttukları zararlı ve yasaklı yayınlarla, Ermenilerarasında ulus bilincinin meydana gelmesinde önemli rol üstlenmişlerdir.Osmanlı idaresi mekteplerde bu türden yayınları okutan eğitimcileri hedefalan caydırıcı ve sert cezai tedbirler uygulayarak, Ermeni muallimleridenetim altına almaya çabalamıştır. Meslekten ihraç edilen muallimlerüzerinde sıkı bir takibat ve gözetim uygulamıştır. Buna rağmen, 19. yüzyılınsonlarında Anadolu’da Ermeni isyanlarının çıkmaya başladığı bir süreçte,Ermeni muallimlerin önceki yıllara nazaran daha yoğun bir biçimde çeşitlisuç hadiselerine karıştıkları arşiv belgelerinden anlaşılmaktadır.Dolayısıyla Osmanlı idaresinin haklarında uygulamaya çalıştığı müdahaleve takibat, muallimlerin, Ermeni olaylarının faal bir üyesi olmamisyonlarını değiştirememiştir.

Abstract

Inclusion of the Armenian question in the international political sphere starting with the year 1878 intensified the activities of the Armenian community towards separation from the Ottoman Empire and establishment of an independent state. With the support provided by Western countries, Armenians started to carry out their nationalist acts in a broad area including educational institutions. Among the lead actors of the expansion and prevalence of these acts that would in time turn into rebellion by transitioning from idea to action were teachers. Both domestic and foreign teachers who worked at Armenian schools took on a significant role in the establishment of a sense of nationalism among Armenians by the corruptive and prohibited publications they used in their classes. The Ottoman state attempted to take Armenian teachers under its control by applying harsh and dissuasive criminal precautions for the educators that included such publications at their schools. It inflicted a strict process of proceedings and monitoring on teachers that were expelled from the profession. Despite these, it is understood from the archived documents that, in the period where Armenian rebellions started to occur in the late 19th century, Armenian teachers took part in various criminal activities in a way that was more intense in comparison to previous periods. Thus, the intervention and proceedings that were attempted by the Ottoman state was not successful in changing the missions of teachers as active members of the Armenian rebellion events.