Mıhitar Goş'un Kanunnamesi ve Orta Çağ Ermeni Toplumunda "Ötekiler" Üzerine Bir İnceleme

THE LAW CODE BY MKHITAR GOSH AND ANALYSIS ON THE “OTHERS” IN THE MEDIEVAL ARMENIAN COMMUNITY

Özet

Ermeniler, 12. yüzyıla kadar birtakım kilise kanun derlemeleri hazırlasalar da sosyal hayatı düzenleyecek millî bir kanunnameye sahip değillerdi. 1184 yılında Mıhitar Goş tarafından yazılan kanunname bu ihtiyacı gidermeyi amaçlamış ve Ermeni tarihinin ilk millî kanunnamesi olmuştur. Mıhitar Goş’un kanunnamesi Ermeni toplumunu derinden etkilemiş ve uzun yüzyıllar dünyanın çeşitli yerlerindeki Ermeniler tarafından kullanılmıştır. Eser Türk tarihi açısından ayrı bir öneme sahiptir. Kanunnamenin Anadolu’da Türk hâkimiyetinin sağlandığı zamanlarda yazılmış olması sebebiyle eser, dönemin sosyo-kültürel yapısının anlaşılması açısından önemli veriler sunar. O yüzden bu çalışma bir taraftan kanunnamenin yazılış amacı, kaynakları, uygulanması ve Ermeni toplumuna etkileri üzerinde yoğunlaşırken, diğer taraftan içeriğindeki kanun maddeleri üzerinden Orta Çağ Ermeni toplumunda “ötekilerle” ilişkilerin nasıl düzenlendiğini ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Bu bağlamda kanunnamenin maddeleri iki farklı Ermenice baskısından incelenmiş, yer yer İngilizce tercümesinden faydalanılmıştır. Bunun yanı sıra eser ve dönemle ilgili yapılmış ikincil kaynaklardan da yararlanılmıştır. Çalışmanın sonucunda, Mıhitar Goş’un kanunnameyi Ermenilerin “ötekilerle” kuracakları etkileşimi engellemek ve kendi benliklerini kaybetmemeleri amacıyla yazdığı görülmüştür. Ancak kanun maddeleri üzerinde yapılan incelemeyle Orta Çağ Ermenilerinin “ötekilerle” karşılıklı etkileşime girdikleri ve bunun sonucunda kültürler arası evliliklerin, ihtidaların yaşandığı ortaya konmuştur.

Abstract

Armenians had compiled some canon law collections until the 12th century, but they did not have any national law code regulating social life. The law code written by Mkhitar Gosh in 1184 aimed to fulfill this need and became the first national law code in Armenian history. The law code of Mkhitar Gosh deeply affected the Armenian community and was used by Armenians in various parts of the world for many centuries. This law code has particular importance in terms of Turkish history. Since the law code was written at a time when Turkish sovereignty in Anatolia had been achieved, it provides important data in terms of understanding the socio-cultural structure of that period. Therefore, this study, on the one hand, focuses on the aim of writing the law code, its sources, implementation, and impact on the Armenian society, and on the other hand, it aims to reveal how the relations with the “others” were regulated in the medieval Armenian community through the articles of law code. For this regard, in this study, the articles of law code were examined via two different Armenian editions along with its English translations. The study has also made use of secondary sources concerning the law code and the period. As a result of this study, it was seen that Mkhitar Gosh wrote the law code to prevent interactions between Armenians and the “others” to prevent the melting away of Armenian identity. However, by examining the articles of law code, it is revealed that Armenians had in fact interacted with “others”, and consequently, cross-cultural marriages and conversions were experienced in medieval times.