NE YAKIN NE UZAK BİR TARİHSEL HADİSE: İBRAHİM HALİL SOĞUKOĞLU VE KÜRTDAĞI MÜRİT HAREKETİ

NEITHER NEAR NOR FAR A HISTORICAL EVENT: İBRAHİM HALİL SOĞUKOĞLU AND THE KURD-DAGH MOURIDE MOVEMENT

Özet

Halep’in kuzeyinde Kürtdağı (Cebeliekrad) bölgesinde Nakşi şeyhi Halil İbrahimSoğukoğlu’nun çevresinde oluşan Mürit Hareketi yakın tarihimizin önemli fakatihmal edilmiş olaylarındandır. Bu makalenin amacı bu hareketin tarihsel gelişimseyrini ortaya koymak ve harekete dair bazı çıkarımlarda bulunmaktır. 1920’liyılların sonlarından itibaren oluşan Mürit Hareketi zamanla sosyal ve anti-feodalbir karakter edinmiştir. Türkiye ile derin bağlantıları olan hareketin başındaki isimolan Soğukoğlu, bölgede kendisini asker olarak tanıtmıştır. Hem Türkiye’nin hemde Suriye’deki Vatan Kitlesi’nin Fransız karşıtı karakterinden dolayı desteklediğihareket, özellikle 1936’dan itibaren güçlenmiş ve bölgede bir güç odağı halinegelmiştir. Müritler önce Fransızları destekleyen ağalarla daha sonra iseFransızlarla çatışmışlardır. Sonunda Fransızlar Kürtdağı’ndaki harekete karşıuçakları ile katıldıkları bir askerî harekât düzenlemişlerdir. Harekât sonunda çoksayıda kişi Türkiye’ye iltica etmiş ve burada iskân edilmişlerdir. Hatay’ınTürkiye’ye katılmasında rol oynayan hareket, özellikle hareketin bileşenlerininkimlikleri ve resmi politik söylemin çerçevesine uymaması sebebiyle görmezdengelinmiştir. Aynı zamanda sistematik ve organize olmamakla beraber hareket,Türkiye’nin en azından bir siyasal manevra olarak zaman zaman Halep’i vekuzeyini almak gibi bir politik niyeti sergilediğini ortaya koyması bakımındanönemlidir.

Abstract

The movement of the Murid formed around Naqshi Sheikh Halil İbrahim Soğukoğlu in the region of Kurd-Dagh in the north of Aleppo is an important but neglected event of our recent history. The aim of this article is to examine historical development of the movement and is to make some inferences about the movement. The Murit movement, which has been formed since the end of the 1920’s, gradually became a social and anti-feudal character. Soğukoğlu, who has connections with Turkey, introduced himself as a soldier in the region. The movement was supported both by Turkey and by the Patriotic Masses in Syria due to its anti-French character which has been strengthened since 1936 and has become a powerhouse in the region. The murids first clashed with the French supported local big landowners, then with the French army. Finally, the French occupation organized a military campaign involving aircrafts against the movement on the Kurd-Dagh. At the end of the campaign, a large number of people fled to Turkey and settled there. The act that played a part in the participation of Hatay in Turkey was ignored especially because the components of the movement did not fit the frame of the identity and official political discourse. At the same time, the movement is not systematic and organized but it is important for Turkey to demonstrate that it at least showed political intention to take the Aleppo and its northern region from time to time as a political manoeuvere.