GÜNEY KIBRIS’TA YAŞAYAN KIBRISLI TÜRKLERİN ANA DİLDE EĞİTİM HAKLARININ İÇ HUKUK VE ULUSLARARASI HUKUK AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

An Evaluation of the Right to Education in the Mother Tongue of Turkish Cypriots Living in South Cyprus in Terms of Domestic and International Law

Özet

Kıbrıs’la ilgili olarak bugüne kadar yapılan çalışmalarda Kıbrıs sorunu neredeyse tüm yönleriyle ele alınmış olmakla birlikte, Güney Kıbrıs’ta yaşayan Kıbrıslı Türkler ile 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası uyarınca Kıbrıs Türk toplumunun parçası olarak kabul edilen Müslüman Romanların (Gurbetlerin) Türkçe eğitim görme haklarıyla ilgili bir çalışma yapılmamıştır. Konu, yalnızca, çeşitli uluslararası örgütlerin ve sivil toplum kuruluşlarının raporlarında yer almıştır. Oysa ana dilde eğitim en temel insan haklarının başında gelmektedir. Bundan dolayı, Kıbrıs Türk toplumunun Türkçe eğitim veren okullar kurma, yönetme ve denetleme hakkına sahip olduğu Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası’nda açıkça belirtilmiştir. Güney Kıbrıs’ta yaşayan Kıbrıslı Türklerin eğitim hakları Kıbrıs Cumhuriyeti’nin taraf olduğu uluslararası antlaşmalarda da tanınmıştır. Üstelik, güneyde yaşayan Kıbrıslı Türkler için bir Türk ilkokulu açılacağı yönünde Kıbrıs Rum liderliği tarafından geçmişte taahhütte de bulunmuştur Bunlara rağmen Kıbrıs Cumhuriyeti adına hareket eden Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), Eylül 2021 itibarıyla bu hakkın kullanılmasını önlemekte, Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası’nı ihlal etmekte, bağlı bulunduğu uluslararası belgelere ve konuyla ilgili standartlara aykırı davranmaktadır. Güney Kıbrıs’ta yaşayan Kıbrıslı Türkler bakımından son derece önemli olan bu konuyu derinlemesine inceleyebilmek için önce Kıbrıs Cumhuriyeti iç hukukunda ve Kıbrıs Cumhuriyeti’nin taraf olduğu uluslararası belgelerde ana dilde eğitim hakkıyla ilgili düzenlemeler ele alınacaktır. Ardından, birincil kaynaklardan yararlanılarak konuyla ilgili yaşanan gelişmeler ve Kıbrıs Cumhuriyeti’nin yükümlülükleri aktarılacaktır. Son olarak da, bu hakkın elde edilebilmesi için nelerin yapılabileceği tartışılacaktır.

Abstract

Although the Cyprus problem has been examined thoroughly in studies carried out on Cyprus, no study has been done on the right to receive education in Turkish of the Turkish Cypriots and Muslim Roma (Gurbeties) who were accepted as part of the Turkish Cypriot community by the 1960 Constitution of the Republic of Cyprus living in Southern Cyprus. This problem has only been included in the reports of various international organizations and non-governmental organizations but has not been examined in detail. However, the right to education in mother tongue is one of the most basic human rights. It is clearly stated in the Constitution of the Republic of Cyprus that the Turkish Cypriot community has the right to establish, manage and supervise schools providing education in Turkish. The education rights of Turkish Cypriots living in Southern Cyprus have been also recognized in international treaties to which the Republic of Cyprus is a party. In addition, the Greek Cypriot leadership has in the past made a commitment to open a Turkish primary school for Turkish Cypriots living in the south. Despite this commitment, the Greek Cypriot Administration (GCA), acting on behalf of the Republic of Cyprus, has been preventing the exercise of this right as of September 2021, violating the Constitution of the Republic of Cyprus and acting against international documents to which it is bound and the relevant standards. In order to examine this issue, which is extremely important for Turkish Cypriots living in Southern Cyprus, the regulations regarding the right to education in the mother tongue in domestic law and the international documents to which the Republic of Cyprus is a party will be studied. Then, the developments on the subject and the obligations of the Republic of Cyprus will be explained by using primary sources. Finally, the available ways to achieve this right will be discussed.