ERKEN DÖNEM TOPLUM KURAMLARINDA KENT DÜŞÜNCESİ

Özet

Modern sanayi kentinin yükseldiği on dokuzuncu yüzyılda toplumsal kuram, Batı’dakapitalizmin doğurduğu ekonomik, toplumsal ve politik sorunlara yoğunlaşmıştır. Sanayiningelişimine paralel olarak, bir yandan kırdan kopup fabrikalara akan yığınlarla mevcut büyükkentlerin nüfusu katlanırken, kömür yataklarına, limanlara, türlü hammaddeye yakın kasabalaryeni fabrikalarla hızla büyümüştür. Kentlerin fiziki ve demografik olarak hızla büyümesi;ekonomik devinimin katalizörüne dönüşmesi; toplumsal değişme, sorun ve çatışmaların merkezihaline gelmesi, on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısından itibaren kent formu, ekonomisi, yaşamıve düzeni üzerine düşüncelerin belirginleşmesine vesile olur. Bu muazzam değişim, erkendönem toplum kuramcılarının ilgisini kente yöneltmiştir. Fakat bu ilginin, doğrudan bir kentanalizi ya da kenti kuramlaştırmaya yönelik bir çaba içermediğini belirtmek gerekir. Asıl çaba,kapitalizmi doğuran, kurumlaştıran şartları, yeni sanayi toplumunun doğasını ve beraberindegetirdiği sorunları anlamlandırmaya dönüktür. Weber, ortaçağ feodalizminin çözülüşündenbaşlayarak sanayi kapitalizmine ve modern Batı toplumuna kaynaklık eden kurumsal veideolojik temeli, ideal Avrupa kentsel topluluğu üzerinden kuramlaştırmıştır. Marx ve Engels,kapitalizmi ortaya çıkaran tarihsel şartları, kır-kent ayrımının kent lehine ortadan kalkışını, yenisanayi kentinde kapitalizmin-yeni burjuva düzeninin ekonomik ve toplumsal çelişkileri ortayakoymuşlardır. Tönnies, Durkheim ve Simmel ise sanayileşmenin, modern sanayi kenti vetoplumunun yeni toplumsal organizasyonu, beraberinde getirdiği toplumsal değişme, çözülmeve sorunlara odaklanmışlardır. Bu kurucu isimler kenti doğrudan, birincil analiz nesnesi olarakele almamış olsalar da düşünceleri ve çalışmalarıyla yirminci yüzyıl kent kuramlarına hemilham hem referans olmuşlardır.

Abstract

In the nineteenth century, when the modern industrial city rose, social theory concentrated on the economic, social and political problems that posed by capitalism in the industrialised West. In parallel with the growing industries, the population of pre-existing large cities’ increased incrementally with masses flowing from rural to urban areas. On the other hand, towns near the coalfields, ports and raw materials run up rapidly with new factories. Rapid growth of cities’ physically and demographically, becoming cities’ a vital catalyst of economic action and becoming the stage of social change, problems and conflicts leads to emergence of thoughts on urban morphology, economy, and life from the second half of the nineteenth century. This enormous transformation prompted to social theorists’ interest to the city. But it should be stated that this interest did not include an effort on to theorise to city or a direct analyse of the city itself. They made an effort on to understand and explain the context that gave rise and institutionalise the capitalism, nature of the new industrial society and its concomitant problems. Weber has dwelt on the institutional and ideological basis that found modern Western society and industrial capitalism over the Occidental city from the dissolution of feudalism. Marx and Engels have explained the conditions, phases and actors that historically arose out of the capitalism, asserted the disappearance of rural-urban divide in favour of the city, and manifested the social and economic conflicts of capitalist organisation or bourgeois order in new industrial cities. Tönnies, Durkheim and Simmel have focused on the issues like division of labour, specialisation, social change, daily life, problems and organization of the society in modern industrial city, metropolis. Although these founder figures have not directly examined the city itself as a primary subject of analyse, their thoughts and studies on city has been an inspiration and reference to urban theorists of twentieth century.