GÜVENLİK, ENERJİ VE PAZAR EKSENİNDE ÇİN’İN ORTA ASYA POLİTİKASI

Özet

Bir tarafta SSCB dağıldıktan sonra bağımsızlıklarını kazanan, doğal kaynaklar ve özellikle petrol ve doğalgaz bakımından zengin, Asya-Avrupa geçiş coğrafyasında stratejik konumda bulunan Orta Asya Cumhuriyetleri, diğer tarafta 90’lı yıllardan sonra gerçekleştirmiş olduğu ekonomik kalkınma hamlesiyle Dünya’nın en büyük ekonomilerinden birine dönüşen, enerji ihtiyacı ve enerji de dışa bağımlılığı giderek artan, güvenlik sorunları yaşamaya başlayan Çin Halk Cumhuriyeti. Orta Asya ülkeleri, üzerlerindeki Rus etkisini kırmak ve uluslararası toplumla daha fazla uyum sağlamak, batılı ülkeler ve bölgedeki diğer ülkelerle ekonomik ve siyasi ilişkilerini arttırmak istemektedirler. Bu durumda Çin iyi bir alternatif olarak ortaya çıkmaktadır. Çin bölge ülkelerinin iç siyasetlerine karışmadan, kendisi için gerekli olan enerji hammaddesini ve enerji güvenliğini sağlamak için işbirliği fırsatlarını değerlendirmektedir. Bölge ülkelerinin Çin ile gerçekleştirdikleri ticaret hacmi Rusya ile geçekleştirdiklerinden daha yüksektir. Diğer taraftan Çin, Sincan-Uygur Özerk Bölgesi’nde güvenliği sağlamak için bölge ülkeleriyle ortak uluslararası organizasyonlar kurulmasını desteklemektedir. Ayrıca Avrupa pazarlarına Orta Asya üzerinden karayoluyla açılmayı da hedeflemektedir. Söz konusu hedeflerini gerçekleştirmek isteyen Çin’in bölgede ki en önemli rakipleri Batılı ülkeler (başta ABD olmak üzere) ve Rusya’dır. Çalışmada Çin’in bölgeye yönelik politikaları, etki alanı oluşturma girişimleri ve rakipleriyle girmiş oldukları rekabetçi/işbirlikçi süreçler ele alınacaktır.

Abstract

On one hand, post-Sovietic Central Asian States with their critical geo-strategical position on the route of Asia and Europe have rich natural resources like oil and natural gas. On the other hand, People’s Republic of China that became one of the biggest economies of the world following the economic development moves after the 1990’s, such growth spurred the energy demand made China more vulnerable to security problems and so became much more dependent on the other states.Central Asian countries always try to diminish Russian hegemony over them, conform to international community, increase the level of political and economic relations with Western and the neighbouring countries. China, without interfering their internal politics, to insure energy sources and security, inclines to make use of all opportunities through co-operations. The trading volume of the region countries with China is higher than with that of Russia. Moreover, China, to insure security in Xinjiang Uyghur autonomous region, supports establishing international organizations with those countries. China also aims at reaching European markets through highways of Central Asian countries. The rivals of China in this region are Western countries (primarily USA) and Russia. In this study, China’s regional policies, its efforts to establish spheres of influence and its competitive/cooperative efforts and attempts are tackled and scrutinized.