Eski Arap Eleştirisinde Şiir ile Ahlak Arasındaki İlişkinin Diyalektiği

The Dialectic of the Relationship between Poetry and Morals in Ancient Arabic Criticism

Özet

Eski Arap eleştirmenler, şiir ile ahlak arasındaki diyalektik konusunda iki ana gruba ayrılmıştır. Birinci grup, şiiri kabul etme konusunda dini önceleyerek/dini kıstas olarak alarak, İslami öğretilerin özüyle uyuşmayan her şeyi reddetmiştir. Bu eleştirmenler estetiğin yanı sıra ahlakı ve ahlaki değerleri de bir sanat ölçütü olarak kabul etmiştir. Hatta bazıları dinin ve ahlakın gereklerine bağlı kalmayı, bazen sanatsal kaygıların önünde tutmuştur. İkinci grup ise şiirin güzelliği ya da şairin yaratıcılığını değerlendirmede dini ölçüt olarak kullanmayı reddetmiştir. Bu eleştirmenlere göre şiir, sahip olduğu söz, tasvir ve ahenk özelliklerine göre ölçülmelidir. Bu iki grubun dışında üçüncü bir grup ortaya çıkmış ve şiirin değerlendirilmesi konusunda estetik metodu esas almıştır. Bu grup aynı zamanda ahlaki değerlerin muhafaza edilmesi ve dini öğretilere karşı olunmaması gerektiğini de ifade etmiştir. Bu çalışma söz konusu üç grubun şiirle ahlak arasındaki ilişkiye dair tavırlarını, eleştirmenlere ait görüşlerin yer aldığı kaynaklara dayanarak ve bu görüşleri eleştirel tahlillerle birlikte sunarak ortaya koyan bilişsel eleştiri yöntemi üzerinden incelemektedir. Çalışma, geçmişte ve günümüzde şiir eleştirisi ve özgünlüğü hususunda en önemli problemlerden birini ele alması itibariyle önem arz etmektedir. Makale, eski Arap eleştirmenlerinin bu probleme dair bakış açılarını değerlendirmenin yanı sıra geçmişte şiir ile ahlak arasında bir ilişkinin var olduğunu inkâr eden ve şiirde din, ahlak ve örf dışına çıkmayı gerekçelendirmeye çalışan bazı modern Arap eleştirmenlerinin iddialarına da eleştiriler sunmayı hedeflemektedir.

Abstract

The ancient Arab critics were divided over the dialectic of poetry and morals into two main groups: the first group took the position of religion in accepting poetry that accords with the teachings of Islam and the spirit of its call and rejects everything else. As for the second group, they put religion aside and refused to take it as a criterion for judging the beauty of poetry or the poet's creative ability. According to critics of this group poetry is measured by what it possesses of expressive pictorial and musical aesthetics. In addition, these two, a third group emerged and took the aesthetic approach in evaluating poetry. At the same time, they called for preserving moral values and not violating the teachings of religion. This study presents the positions of these three groups concerning the relationship between poetry and morality; through the critical cognitive approach that goes back to the sources of these critics’ opinions and presents them with critical analysis. The study is important as it deals with one of the most critical problems in poetry criticism and origi-nality in the past and present. In addition to presenting the position of the old Arab critics on this problem, this study aims to respond to the claims of some modern Arab critics who denied the existence of a relationship between poetry and morality in the past to justify transgressing the morals of religion and customs.