Dergiler / Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2019 / Cilt: 60 - Sayı: 1
Bir Şerhin Hikayesini Kovalarken Bir Hikayenin Şerhini Bulmak: Aḥmed b. Maḥmūd el-Ḥalebī’nin Şerḥu’l-Cevāhiri’l-Muḍīʾe’si ve Nesīmī’nin Öldürülüşüne Tanıklığı
- Sayfa
- 81–110
- DOI
- —
Özet
Bu makale, manzum bir kelam metninin Memlük Türk Devleti’nin son yüzyılının başında Halep’te yazılan şerhini konu edinmektedir. Şerhe konu olan manzum metin, Ḥanefī-Māturīdī kelam geleneğinin yayımlanmış en uzun Arapça akaid manzumesi olan İmāmzāde el-Buḫārī’nin (ö.573/1177) ʿUḳūdu’l-ʿAḳāʾid fī Funūni’l-Fevāʾid isimli 770 beyitlik eseridir. Adı geçen manzumenin, 823 (1420) yılında Halepli bir Ḥanefī alim olan Aḥmed b. Maḥmūd b. Suleymān (9./15.yy.) tarafından Şerḥu’l-Cevāhiri’l-Muḍīʾe başlığıyla yapılan şerhi; gerek ʿİmāduddīn en-Nesīmī’nin (ö.823/1420) katledilmesi hakkında oldukça net bilgiler vermesi ve gerekse Ḥurūfīliğin Nesīmiyye kolundan bahseden ilk metin olması açısından ayrı bir öneme sahiptir. Söz konusu şerhin tahkiki, bir yüksek lisans tezi kapsamında bilimsel metotlara riayet edilmeden yapılmış; sonuçta hem manzume hem de şerhi başka kişilere nisbet edilmiştir. Bu yazıda, ilkin ana metin ile şerhinin yazarlarının kimliğini tespit etme sürecinde yaşadıklarımız hikayelendirilmeye çalışılmış, ardından şerhin muhtevası kelami ve siyasi açıdan tahlil edilmiş, son olarak da Nesīmiyye hareketinin Memlük coğrafyasındaki varlık zemini ve bunun şerhteki izdüşümü ele alınmıştır.
Abstract
This study deals with a kalam commentary text written in Aleppo dating from the beginning of the last century of the Mamluk Turkish State. The research has shown that the poem commentated upon is Imāmzāda al-Bukhārī’s (d.573/1177) ʿUqūd al-ʿAqāʾid fī Funūn al-Fawāʾid, which consists of 770 couplets and is the lengthiest Arabic creed (ʿaqāʾid) poem in the Ḥanafī-Māturīdī tradition, and that the commentary entitled Sharḥ al-Jawāhir al-Muḍīʾa is written by an otherwise unknown Ḥanafī scholar Aḥmad b. Maḥmūd b. Sulaymān al-Ḥalabī (9th/15th century) in 823 (1420). Giving explicit first-hand information regarding circumstances of Nasīmī’s (d.823/1420) death and being the first text to mention the Nasīmiyya branch of the Ḥurūfism, the text has special importance. The commentary has been edited as part of a Master’s thesis, however, without taking into account the scientific methods of critical edition, and as a result, both the poem and the commentary were attributed by the editor to other people than their true authors. In the first part of this study, I tell the story of how I have identified the authors of both the text and the commentary. Then, I analyze the commentary in terms of Kalam and the politics of the time. Finally, I discuss the ground of existence of the Nasīmiyya movement in the Mamluk region and its reflection on the commentary.