EBU'L-HASEN EL-EŞ'ARÎ'DE AKIL-NAKİL İLİŞKİSİ

Özet

Eşarînin düşünce dünyasının şekillenmesindeyaşadığı dönemin siyasî ve sosyal şartlarınınyanında, onun hayatında geçirmiş olduğu düşünceevrelerinin de etkisinin önemli bir rol oynadığıgerçektir. Eşarîye göre Hz. Peygamber ve sahabedönemlerinde aklî meselelerin izahı bizimyaptığımız gibi olmamıştır. Bu yüzden de o günkelam ilmi doğmamıştır. Kelamcıların söz konusuettikleri konulara Hz. Peygamber tarafındandeğinilmemiş olması bu konularda müzakereve akıl yürütülmeyeceği anlamına gelmez. Hz.Peygamber dinî konularda ihtiyaç duyulan veinsanların zihinlerine takılan problemler hakkındakonuşmuş ve delilleriyle o meseleleri izah etmiştir.Kelamî konuların Kuranî ve nebevî dayanaklarınınbulunduğunu ifade eden Eşarî Allahın varlığı vebirliği, âlemin hudusu, öldükten sonra dirilmevb. konuları gerek ayetlerden delillerle gerekseaklî istidlallerle ispatlamaya çalışır. Bu ifadelerdenEşarînin aklın kullanılmasına karşı çıkmadığını,aksine imanın aklen izahının İslamda bir zorunlulukolduğunu benimsediğini ifade etmek mümkündür.

Abstract

Besides the politicaland social conditionsof the era he lived, histhinking stages playedan important role inshaping the thoughtof Eş ari. According toEş arî, rational issueswere not explainedduring the periods ofthe Prophet and theCompanions as we donowadays. Therefore,the science of Islamictheology did not emerge that time. The factthat the issues whichtheologians examinenowadays were nottouched upon by theProphet, does notmean that these issuescannot be thought andminded upon them. The Prophet talked aboutreligious issues andexplained them withevidences when it isneeded and when thepeople regarded them as problematic. Accordingto Eş ari the theologicalissues have theQur anic and propheticfoundations. He triedto prove some issuessuch as Allah s existence and His unity, createduniverse, resurrectionafter the death etc. byboth evidences fromthe verses of Qur an and rational inferences. Bythese expressions, wecan say that Eş ari didnot oppose the use ofmind. On the contrary,it is possible to state that he adopted the idea ofexplaining the faith bymind is an obligation in Islam.