Azmî-zâde Hâletî'nin Derviş Paşa Hicviyyesi: GADD-İ MESTAN

Özet

Hicviyyeler, insanın yaratılıştan gelen; öfke, nefret, alayetme isteği, eleştiri gibi kimi duyguların şairin muhayyilesiylebirleşmesiyle ortaya çıkar. Bu bağlamda bu türünhangi dönemlerde artış gösterdiği dikkatle irdelenmeli,vermeye çalıştığı mesajlar iyi okunmalıdır. Türk edebiyatındada XVII. yüzyılda hiciv türünde örneklerin diğerdönemlere nazaran fazlaca verildiği görülür. Bunda pektabii ki Osmanlı Devleti'nin bozulmaya başlayan siyasîyapısı önemli rol oynamıştır. Devlet yönetimindeki şahıslarınçeşitli ayak oyunları ile birbirlerini gözden düşürmeyeçalışmaları çok iyi bir gözlemci olan Divan şairleriningözünden kaçmamıştır. Şairler zulüm eden, haksızlıkpeşinde koşan, siyasî oyunlar çeviren kişilerin daimâkalemleriyle karşısında olmuşlardır. Azmi-zâde Hâletî debu şairlerden birisidir. Şairin devrin sadrazamı hakkındasöylediği ve kaynaklarda bu minvalde bilgi bulunmasınarağmen bugüne kadar ele geçmeyen Gadd-i Mestan adlıhicviyyesi makalenin konusudur. Edebiyat tarihlerindedaha çok rubâi-gûluğu ile anılan Hâletî, hicviyyesindedönemin hiciv üstadı Nef'î'yi aratmayan sivri bir dilkullanmıştır. Şairin, Osmanlı kroniklerinde adı hiç de iyianılmayan devrin sadrazamı Derviş Paşa'nın katledilmesininardından yazdığı anlaşılan Gadd-i Mestan'ı, Türkhiciv edebiyatı literatüründe önemli bir yer edinecektir.

Abstract

Satires come out of the mergence of the poet'simagination and the emontions such as rage, hatred, willto ridicule, criticism that comes from human nature. Inthis context, increase in the writings in this genre mustbe carefully addressed, the mesages it gives must beexamined thoroughly. We witness that works belong tosatire genre is written more than any otherperiod in 17thcentury in Turkish literature. Decay in the politicalstructure of Ottoman Empire played a substantial role onthis. Divan poets did not fail to notice how bureaucratstried to disgrace their rivals with plots. Poets took a standagainst the people who are high-handed, wrongdoers andengaged in political plots. Azmi-zade Haleti is one of thispoets. The subject of this article is his satire named GaddiMestan which he said about the grand vizier of theperiod. This satire had not been come to light beforealthough there could be found information about it on thereference works. Haletiwho is mostly mentioned with hisrubais in the literature histories, used a very stronglanguage that is similar to Nef'i's. Gadd-i Mestan thatthe poet wrote after the execution of Derviş Pasha who isnot refered with fairness in Ottoman chroniclesis animportant piece of work for Turkish satire literature.