Cemâlî'nin Risâle-i Durûb-ı Emsâl'i

Özet

Halk bilgeliğinin, gözlem ve tecrübelerinin mahsulü olanatasözlerindeki güzellik ve meziyetler, birçok edebî şahsiyetindikkatini çekmiştir. Şair ve yazarlarımızın, manzumyahut mensur eserlerinde Türk atasözleri ve tabirlerini çe-şitli oranlarda kullandıkları, edebiyat tarihimizin en eskieserlerinden beri görülen bir gerçektir. Hatta bazı divanşairlerinin atasözlerini, deyimleri fazlaca ve ustaca kullanmalarındandolayı, şuara tezkirelerinde "mesel-gûy", onlarınbu tarzdaki şiirlerinin de "mesel-âmîz" şeklinde vasıflandırıldığımalûmdur. Bunlara ek olarak Türk edebiyatıtarihinde Güvâhî, Muhammed bin Ahmed, Levnî gibi bazışair ve yazarların atasözlerimiz, deyimlerimiz vasıtasıylaokuyucuya dinî, ahlâkî, sosyal ve kültürel konularda öğütlerverdiği de bilinmektedir.16. asrın ikinci yarısında hayatta olduğu anlaşılan mutasavvıfşair, yazar Cemâlî de bazı Türk atasözleri ve halk tabirlerinikonularına göre sınıflandırarak manzum bir nasihatkitapçığı meydana getirmiştir. Onun "Risâle-i Durûb-ıEmsâl" (Atasözleri Kitapçığı) başlığını taşıyan bu eserininbüyük bir kısmı "mefâîlün mefâîlün feûlün" kalıbıyla yazılmışolup 380 beyitten ibarettir. Mukayeseler sonucundaanlaşıldığına göre şair, selefi Güvâhî'nin Pend-nâme'sindengeniş ölçüde faydalanmış ve onun birçok beytini bazı değiş-tirmelerle kendi eserine almıştır. Bu makalede, hayatı hakkındamalûmat bulunamayan Cemâlî'nin eserlerine dairkısa bilgi verildikten sonra Risâle-i Durûb-ı Emsâl'i tanıtılmışve adı geçen kitapçığın metni iki yazma nüshasına dayanılaraksunulmuştur.

Abstract

The beauty and virtue in proverbs which are the productof folk wisdom, observation and experience attracted theattention of many literary figures. Our poets and authorsused Turkish proverbs and idioms in verse or prose byvarious proportions. It is a fact seen since the earliestworks of our literary history. In fact, due to the fact thatsome poets excessively used proverbs and idioms, they werecharacterized by "mesel-guy" (saying parable) and theirpoems were defined by "mesel-amiz (covering parable)" inthe dictionaries of biographies of poets. Additionally, poetsand authors such as Güvahi, Muhammed bin Ahmed,Levni gave spiritual, moral, social and cultural advices toreaders by proverbs and idioms.Sufi poet-author Cemali who lived in the second half ofthe 16th century wrote a verse advice booklet by classifyingTurkish proverbs and folk expression according to subject.His work entitled "Risâle-i Durûb-ı Emsâl" (Booklet ofProverbs) was written according to the Aruz rhytm"mefâîlün mefâîlün feûlün" and it consists of 380 couplets.It is understood that according to the result of comparison,Cemâlî excessively benefited from Güvahi's Pendnâme andthe poet got his many couplets with some changes. In thisarticle, firstly it was given brief information aboutCemâlî's works; then Risâle-i Durûb-ı Emsâl wasintroduced and the text of the booklet was presented basedon two manuscripts.