Mora Fethinin (1715) Klasik Türk Şiirindeki Yankıları ve Râzî’nin “Fetihnâme” Konulu Bir Şiiri

The Reflections of the Conquest of Peloponnese (1715) in the Classical Turkish Literature and the Poem of Râzî Conquest Themmed (Fetihnâme)

Özet

Her milletin/dönemin edebiyat geleneğinde olduğu gibi,klasik Türk edebiyatı da içinden çıktığı toplumun sosyal hayatı,kültürel değerleri ve inanışları gibi yapıtaşlarına biganekalmamıştır. Gazel gibi sanat gayesinin en üst düzeyde olduğuşiir türlerinde, yoğun bir mecaz diliyle ve doğrudan değil dedolaylı/örtük olarak topluma, sosyal hayata pencereler açılır.Bunun yanında bu edebiyat geleneğinde, mecazdan daha uzak,hakikat diline daha yakın bir dil ve anlatım ile ve daha azdolaylı/örtük olarak topluma ve sosyal hayata kapılar açan bazıtürler de bulunmaktadır. Bu türler arasında sayılabilecek tarihdüşürme manzumelerinde; doğum, ölüm, evlenme ve birmakama atanma gibi oldukça farklı hadiseler tarihlendirilirkenözellikle himaye geleneği çerçevesinde siyasi hadiseler de gözdenkaçırılmamaktadır. Bu anlamda Osmanlı dönemindegerçekleşen fetihler, klasik şairlerin tarih düşürmek için en fazlarağbet gösterdikleri hadiselerden olmuştur. 1127/1715 yılındagerçekleşen Mora fethi de dönemin birçok şairi tarafından türlüşekillerde edebiyata konu edilip tarihlendirilmiştir. Bumakalede, bahsi geçen fethin klasik Türk şiirindeki yansımalarıtespit edilip değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu amaçla,öncelikle söz konusu fethi müstakil olarak ele alan eserlertanıtıldıktan sonra taranan divanlarda bu olaya düşürülentarihler değerlendirilmiştir. Çalışmamızın son kısmında iseRâzî mahlaslı bir şairin bu fethe tarih düşürmek maksadıyla yazdığı mesnevi nazım biçimindeki şiiri bir incelemeden sonradiliçi çevirisiyle birlikte neşredilmiştir.

Abstract

As in the literary tradition of every nation / era, classical Turkish literature has not been uninterested to the main constituens of its society such as social life, cultural values and beliefs. In the poetry genres where the intention of poeticalness/literariness is at the highest level, like gazal, the society and social life be reflected in deep metaphoric language and implicitly. In addition to this, there are some genres in this literary tradition that open doors to society and social life in a language and expression that is more real, nonfigurative and explicitly. In the chronogram poems that can be counted among these genres; while quite different events such as birth, death, marriage and appointment are dated, political events are not overlooked, especially within the framework of patronage tradition. In this sense, the conquests in the Ottoman Era were among the most popular events for classical poets to write chronograms. The conquest of Peloponnese (in 1127/1715), has been subject to Ottoman literature in various ways and dated by many poets of the period. In this article, the reflections of the mentioned conquest in the classical Turkish poetry are ascertained and evaluated. For this purpose, first of all, the works that deal with the mentioned conquest were introduced and then chronograms found in the divans of this period for this event were evaluated. In the last part of the article, a mathnawi written by a poet pennamed Râzî with the intent of dating this conquest will be presetend with its intralingual translation into modern Turkish.