Cemşîd ü HurşîdMesnevisindeki Epizot veMotiflerin Türk HalkHikâyeleri ve MasallarıylaMukayesesi

Comparison Of Epizot And Motifs In Cemşîd ü Hurşid Mesnevi With Turkish Folk Story AndFairy Tales

Özet

Sözlü anlatım yoluyla günümüze ulaşan halk hikâyeleri vemasallar, halk muhayyilesinde sentezlenen birçok kültürelunsuru ihtiva eder. Bu kültürel unsurların, yalnızca halkedebiyatı metinlerinde değil; klasik ve modern Türk edebiyatıürünlerinde de izlerini takip etmek mümkündür. Her edebigelenekte, önceki anlatılarla taşınan kültür birikimi, sosyalinanç sistemi ve yaşam tarzı sanatçı tarafından özümseniponun kendine has perspektifi ile yansıtılır. Özellikle klasik Türkedebiyatının tahkiye esasına dayalı nazım biçimlerinden olan mesnevilerde kadim anlatıların; inanışlar, mitler ve efsanelergibi kültürel miras ögelerinin etkileri yoğun biçimdehissedilmektedir. Bu durum şairlerimizin mesnevî formunuİran edebiyatı aracılığıyla tanıyıp kullanırken anlatılarını kendikültürleri ile özdeşleştirmeyi de başardıklarının birgöstergesidir. Ahmedî’nin 4798 beyitlik Cemşîd ü Hurşîd mesnevisi,edebiyatımızda tahkiye tekniği bakımından önemli bir yeresahiptir. Telif bir eser olan bu mesnevinin epizot ve motifleriaçısından ele alınıp Türk masalları ve halk hikâyeleri gibigeleneksel anlatı türleri ile benzerlik ve farklılıklarının tespitiçalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Bu makalede Türkkültürüne ait birçok halk hikâyesi ve masal incelenerek Cemşîdü Hurşîd’deki biçim ve işlev yönüyle tekrar eden epizot vemotifler bağlamında Dede Korkut Hikâyeleri, Elif ile Mahmut,Tahir ile Zühre, Raznihan ile Mahfiruze, Ferhad ile Şirin gibihalk hikâyelerinden ve Güneş Kızı, Kırk Oğlan, Altın Araba adlı masallardan örneklere yer verilmiştir. Ayrıca; metinlerarasındaki bağıntıları ortaya çıkarmak için mesnevinin olayakışı içindeki anlatımlar, zikredilen bu halk anlatı türleri ileözellikle kurgu dünyası, olağanüstülükler ve yapısal unsurlarnoktasında ihtiva ettiği benzerlikler üzerinden değerlendirmeyetabi tutulmuştur.

Abstract

Folk tales and tales that have survived through oralexpression contain many cultural elements synthesized infolk imagination. It is possible to follow the traces of thesecultural elements not only in folk literature texts but alsoin classical and modern Turkish literature products Inevery literary tradition, the cultural accumulation, socialbelief system and lifestyle carried by previous narrativesare assimilated by the artist and reflected by his uniqueperspective Especially in mesnevi, which is one of the verseforms of classical Turkish literature based on narration, theeffects of cultural heritage elements such as beliefs, mythsand legends of ancient narratives are felt intensely. Whileour poets recognize and use the Mesnevi form throughIranian literature, they succeed in assimilating this formwith themselves. Ahmedî's 4798 couplets Cemşîd ü Hurşîd mesnevi hasan important place in our literature in terms of narrationtechnique. The subject of our study is to examine thismesnevi, which is a compilation work, in terms of episodesand motifs, and to determine the similarities anddifferences with traditional narrative types such asTurkish fairy tales and folk talesIn this article, folk talessuch as Dede Korkut Stories, Elif ile Mahmut, Tahir ileZühre, Raznihan ile Mahfiruze, Ferhad ile Şirin and manytales such as Güneş Kızı, Kırk Boy, Altın are studied in thecontext of repetitive episodes and motifs in terms of form and function in Cemşîd ü Hurşîd. In addition, in order toreveal the relations between the texts, the narratives in theevent flow of the mesnevi were evaluated over thesimilarities they contain with these folk narrative types,especially in the world of fiction, extraordinary andstructural elements..