Bayramî-Melâmîliğine DairBir Eser: Risâle-i Cevâhirü’l İrfân Yahut Risâle-i Müşkilât-ıEsrâr-ı Işk

A Work on Bayramî-Melâmî Philosophy: Risâle-i Cevâhirü’l-İrfân or Risâle-i Müşkilât-ı Esrâr-ı Işk

Özet

Çalışmaya konu edilen eser, 16. yüzyıl Melâmîmutasavvıflarından Abdurrahmân el-Askerî tarafından kalemealınmıştır. Dört nüshası bulunan eser 565 beyittenoluşmaktadır. Risâle-i Cevâhirü’l-İrfân yahut Risâle-iMüşkilât-ı Esrâr-ı Işk, Allâh’ın birliğini ve Allâh’a hamdiiçeren beyitlerle başlar, bunları peygambere salat u selam vemiraç mucizesinin anlatıldığı beyitler takip eder. Akabinde hidâyet, irfân, nûr-ı Hak, namaz, ma’ârif, aşk konuları elealındıktan sonra eserin yazılış sebebi anlatılır. Girişmahiyetindeki bu bölümün ardından sırasıyla insân-ı kâmilinhâlleri ve kutbu’l-aktâbın alametleri; veliler silsilesi; aşkınhâlleri ve velâyet sırrının Hicaz’dan çıkışı gibi başlıklar elealınır. Cezbe, kutub, insân-ı kâmil, velâyet, velî, muhabbet, aşk,feyiz, hâl, ma’nâ, tecellî, irfân, ma’ârif konuları etrafındayoğunlaşan eserde sık sık Kur’ân-ı Kerîm’den âyetler iktibâsedilmiştir.Çalışmada öncelikle eserin niçin bir Melâmî metni olduğuizah edilmiş; ardından, ayrıntılı bir tartışma vekarşılaştırmayla, metinde adı geçmeyen eserin müellifinin, Abdurrahmân el-Askerî olduğu tespit edilmiştir. Eserinnüshalarından ikisinde epeyce yer tutan dönemin padişahıKânûnî Sultan Süleymân’la ilgili bölümlerin diğer iki nüshadayer almadığı görülmüş; bu durumun, önemli Bayramî-Melâmîşeyhlerinden Oğlan Şeyh olarak bilinen İsmâil-i Ma’şûkî’ninKânûnî döneminde idam edilmesiyle ilgili olabileceği sonucunaulaşılmıştır. Çalışmada ayrıca, eserde geçen Melâmî kavramlarıüzerinde durulmuş, bu kavramlar müellifin diğer eserinden vekimi tasavvuf sözlüklerinden yapılan alıntılarla ve eserin kendi anlatımıyla açıklanmıştır

Abstract

Written by Abdurrahmân el-Askerî, one of the 16thcentury Melâmî philosophers, the writing in question hasfour different copies and consists of 565 couplets. Risâle-iCevâhirü’l- İrfân or Risâle-i Müşkilât-ı Esrâr-ı Işk startswith couplets about unity of and gratitude to Allâh,continues with appreciation towards the prophet and themiracle of ascension. After topics such as the true path,wisdom, God’s light, worship, education and love havebeen mentioned, the reason behind the creation of this workhas been explained. After this whole part of the writingwhich may be considered as “introductory chapter”,author starts discussing about the perfect human being,marks of the “kutbu’l aktab”, the chain of saints, states oflove and the secret of saintliness coming from Hejaz.Having ecstasy, ascended people, saintliness, saints,affection, love, prosperity, state, spiritual realm, manifestation, wisdom and education as its topics, thispiece has often quoted parts from Qur’an.In the work in question, firstly it has beenexplained why this is a Melâmî piece of art; then, with adetailed discussion and comparison, it has been discoveredthat the author of this piece, which hasn’t been mentionedin the piece itself, is Abdurrahmân el-Askeri. It is noticedthat certain chapters of the book about the sultan of the day,Kanuni Sultan Süleyman, was taken out of its two copies,the reason of which was considered to be that one of theimportant Bayramî-Melamî shaikhs, İsmâil-i Ma’şuki,also known as Oğlan Şeyh, has been executed in Kânûnî.This work also analyzes some of the Melami terminology,attempting to explain it with the help of the expression ofthe book in question, the other book of the author andcertain quotations from certain mysticism dictionaries.