İtikadi Konularda Haber-i Vâhidin Delil Olma Meselesi ve Kevserî’nin Konuya Bakışı

The Authority of Individual Hadiths in Theological Matters and Kawthari’s Approach to the Problem

Özet

Haber-i vâhidlerin itikadi konularda delil olması öteden beritartışılan bir konudur. Cumhur ulema geliş yolu itibariylezannîlik taşıdığından âhâd tarikle gelen hadislerin itikaddadelil olmasını doğru bulmamıştır. Ehl-i hadis uleması isehaber-i vâhidlerin hem itikadi hem amelî konularda delilolacağı kanaatindedir. Bir kısım ulema da bazı karinelerledesteklenmiş haber-i vâhidlerin kesinlik taşıyacağını ve do- layısıyla itikadda da delil olabileceğini söylemişlerdir. XX. yüzyılın başlarında Mısıra yerleşen Osmanlının sonŞeyhülislâm vekili Muhammed Zâhid el-Kevserî bulunduğucoğrafyadaki bazı Müslüman aydınların Hz. İsanın nüzûlükonusu bağlamında haber-i vâhidin itikadda delil olamaya- cağını iddia etmelerine karşı çıkmış ve bu konuda kitap vemakaleler yazmıştır. Ona göre haber-i vâhid sübûtu açısın- dan zannî olsa da itikad oluşturmaya yetecek bir bilgi vere- bilir. Zira inanmak kalbin amelidir. Haber-i vâhid amelî ko- nularda delil sayıldığına göre bu konuda da itibara alınmasımümkündür. Ayrıca Buhârî-Müslim tarafından nakledilmişolmak gibi ilave bir özelliğe sahip haberler de bazı âlimleregöre kesinlik taşımaktadır. Sonuçta Kevserî geçmişte ulema- nın itikadi konularla ilgili hadisleri derlemelerini ve akâid- kelâm kitaplarında her türlü hadisi kullanmalarını da delilgetirerek haber-i vâhidden itikad oluşturmada yararlanıla- bileceği kanaatine varmıştır.

Abstract

The authority of individual hadiths has long been debated inthe Islamic literature. Majority of scholars argue that indivi- dual hadiths are not taken as evidence in theology becausethey yield only probable knowledge. Partisans of hadith, onthe other hand, believe that individual hadiths can be evi- dence in both legal and theological matters. A third groupof scholars maintain that individual hadiths supported bycircumstantial evidence can provide certain knowledge andtherefore become binding in matters of faith as well. Muhammad Zahid al-Kawthari, the deputy of the last Otto- man Shaykh al-Islam who settled in Egypt in the early 1900 s,penned books and articles in order to refute some Muslimintellectuals claim that individual hadiths have no capacityto be evidence in theology. For him, though the transmissi- on of individual hadiths is only probable, they can still yieldknowledge strong enough to establish a theological princip- le because believing is the action of the heart; therefore theycan be taken into account in theology just as they are con- sidered evidence in legal matters. Additionally, according tosome scholars, reports that possess extra privileges such asbeing narrated by Bukhari or Muslim yield certainity. Thus,Kawthari has concluded that individual reports can be usedto establish a theological principle by asserting that scholarsof the past collected every type of theological traditions andcontained them in their books on theology.