Laboratuar Yaşamının Antropolojisi:Bruno Latour'un Bilim İncelemeleri ve Metafizik Sonuçları

An Anthropology of the Laboratory Life: Bruno Latour s Science Studies and their Metaphysical Consequences

Özet

Her ne kadar sosyal bilimler literatüründe pozitivizm eleştirisi ile bilimin ayrıcalıklı konumu alaşağı edilmiş olsa da,günümüz tekno-bilimi hayatımızın her noktasına nüfuz etmeye devam etmektedir. Gündelik aygıtların üretimindensiyasal kararların alınmasına kadar yaşamın tüm alanlarıbilim ve teknoloji ile belirlenmektedir. Çağdaş tekno-bilimin doğasını anlama konusunda en önemli katkılardan birisi de bilimin sosyolojisi çalışmalarıdır. Bu makalede bilimsosyolojisi literatürü içerisindeki tartışmalar sonucu oluşanlaboratuar incelemelerini, özellikle de Bruno Latourun laboratuar çalışmalarından çıkan, sosyal bilimler için yeni biryaklaşım olan aktör-network teorisinin oluşumunu ve buteorinin metafizik sonuçlarını inceliyorum. Metnin birincibölümünde bilim sosyolojisinin gelişiminin kısa bir özetiniyaparak, Latour ve Woolgarın Laboratuar Yaşamı kitaplarının oturduğu arka planı göstermeye çalışıyorum. Bilim sosyolojisinin kurumsallaşmasına doğru giden süreci aktardıktan sonra, 1970li yıllarda bilimi sosyolojisi çalışmalarınınyoğun tartışmalarını panoramik olarak aktarıyorum. Böylece Latourun Mertoncu ve Kuhncu bilim sosyolojisinden,Edinburgh Ekolünün bilimsel bilgi sosyolojisinden hangihususlarda ayrıldığını ve nasıl yeni yaklaşımlar getirdiğinigösteriyorum. İkinci bölümde Woolgar ve Latourun laboratuar incelemelerini bir önceki bölümde aktarılan bilim sosyolojisi literatürü içerisinden tartışarak inceliyorum. Ayrıcabu bölümde Latourun nörobiyoloji laboratuarında yaptığıgözlemlerden hareketle modern bilimin doğasına dair tespitlerini izah ediyorum. Latourun, nasıl tüm laboratuarpratiğini bir yazı/kayıt sistemi olarak ele aldığını, bilimselüretimi bir gramatik operasyon olarak değerlendiğini ve bilim adamını kredi arayışında olan bir zanaatkâr olarak tasvirettiğini açıklıyorum. Ardından onun eserlerindeki genelleştirilmiş simetri yaklaşımını, modern doğa-kültür dikotomisine yönelik eleştirilerini aktarıyorum. Son olarak, Latourunçalışmalarında ürettiği sosyal ontolojiyi gözden geçirip felsefi tazammunlarını tartışarak, aktör-network teorisininnesne-merkezli ve realist-inşacı metafiziğinin önemini veçağdaş felsefe dünyasındaki yerini tartışıyorum. Bilinç, benlik, özne, insan gibi kavramları devre dışı bırakarak nasılpost-fenomenolojik ilişkisel bir ontoloji geliştirdiğini tartışıyorum. Yazıdaki temel iddiam, Latourun bilimin sosyalboyutlarına dair yaptığı antropolojik incelemelerin gidereksosyolojik bir metodolojiye ve felsefi bir sisteme dönüştüğüdür. İnsan ve özne kavramlarının ötesinde, yeni öznellik biçimlerini düşünebilmek için Latourun nesne-merkezli, inşacı ontolojisinin yeni imkânlar sunduğunu öne sürüyorum.

Abstract

Although critiques of positivism in social science literaturehave overturned the privileged position of science, contemporary techno-science has been penetrating all aspectsof our lives. All life areas including production of everydaygadgets to political decision making processes has beendetermined by science and technology. Some of the mostimportant contributions to understanding the nature oftoday s technoscience come from the sociology of science.This article examines, focusing on Bruno Latour s studies onlaboratories, the formation of actor-network theory as a newapproach to social sciences, rising from the consequences oflaboratory studies developed by the literature of sociology ofscience, and metaphysical consequences of this theory. Inthe first section, I try to display the background, in which Latour and Woolgar s book Laboratory Life is situated, by giving the brief summary of history of the development of sociology of science. Then I panoramically describe the densediscussions in the sociology of science during the 1970s.Thus, I show how Latour differentiates himself from the Edinbugh School s sociology of scientific knowledge and theMertonian and Kuhnian sociology of science, thus offering anew approach to the subject. In the second section I reviewWoolgar and Latour s laboratory studies in the context of thesociology of science literature. Here I also explain Latour sfindings on the nature of the modern science by means ofa discussion on his observations in a neurobiology labora- tory. I examine how Latour sees all laboratory practices asan inscription system, how he frames scientific productionas a grammatical operation and how he depicts scientistsas craftsmen in pursuit of credit. Then I explain his generalized symmetry approach and his critiques on the modern nature-culture dichotomy. Finally, by addressing thephilosophical implication of these works, I discuss the significance of the actor-network theory s realist-constructivistand object-oriented metaphysics and its position within thecontemporary philosophical milieu. I thus examine how Latour has developed a post-phenomenological relational approach by deactivating such notions as consciousness, theself, subject, the human and so on. My main argument isthat Latour s anthropological investigation on the social dimension of science has eventually turned into a systematicphilosophy and a sociological methodology. I propose thatthe Latourian object-oriented, constructivist and realist ontology offers new possibilities to conceiving a new mode ofsubjectivity beyond the notions of the subject or the human.