Bergson-Deleuze Karşılaşması: Virtüelin Materyalizmi

Özet

Deleuze'ün Bergson ile ilişkisi çağdaş bir Fransız filozofun kendi geleneğine olan akademik bir ilgisi değil, beklenmedik imkânlar yaratan bir karşılaşma, yeni hakikatler üreten bir olaydır. Bu yazıda iki filozofun ilişkisi, Bergson'un temel fikirleri, Deleuze'ün Bergson'u okuması ve Deleuze'ün Bergson'la felsefeyi ve sinemayı yeniden okuması ortaya konulmaktadır. Düşünce serüveni boyunca Deleuze'ün Bergson'a müracaatları bu yazıda kronolojik aktarılmaktadır. Bergson'u vitalist, spritualist bir filozof olarak gören akımlardan farklı olarak Deleuze, Bergson'un virtüelite kavramından hareketle yeni bir materyalist ontoloji türetmiştir. Bu dönüşümü serimlemek için burada öncelikle Bergson'un felsefesi ana hatlarıyla, kısaca izah edilmektedir. Bu, mümkün olduğunca Deleuze'ün müdahâlesi parantezine alınarak, bir Bergson okuması olacaktır. Ardından Deleuze'ün kendi Bergson monografileri incelenmekte ve nihayetinde Deleuze'ün Bergson'un imaj kavramından hareketle geliştirdiği sinema felsefesi açıklanmaktadır. Deleuze, Bergson'u virtüel hâlinden çıkarıp, geçmişin bir katmanından anın ihtiyaçlarına göre güncellemiştir. Lakin her güncelleme bir farklılaşmadır. Bu nedenle Deleuze'ün kendi ihtiyaçlarıyla Bergson'u nasıl güncellediğini okumadan önce, Bergson'un kendi metinleri üzerinden bir Bergson tasviri yapılıp, ardından Deleuze'ün Bergson'u olarak onun aktüelleşmesi incelenmektedir.Hegel'in olumsuzlamaya dayalı, ilerlemeci, negatif diyalektik farkına karşı, Bergson'un farkı olumlayan virtüel çokluk düşüncesini kuşanan Deleuze'ün, çokluğu, farkı ve oluşu kavramaya imkân sağlayan yeni bir ontoloji geliştirmesi izah edilmektedir. Ayrıca Bergson'un imaj kavramına dayanarak, özne merkezli olmayan bir bilinç teorisi ve buna bağlı bir sinema felsefesini nasıl geliştirdiği ortaya konulmaktadır

Abstract

Deleuze's relationship with Bergson was not merely a French philosopher's academic interest in his own tradi-tion, but also an encounter creating unexpected possibilities and an event generating new truths. This article presents an account of Deleuze's reading of Bergson and shows how De-leuze used Bergson to produce a re-reading of philosophy and cinema, detailing Deleuze's references to Bergson in a chronological manner. Against those who viewed Bergson as a vitalist, spritualist philosopher, Deleuze generated a new materialist ontology based on Bergson's notion of virtuality. Deleuze brought Bergson to bear on the needs of present by reclaiming him from his virtual state in the past. But every such effort is also an interpretive act. For this reason, prior to discussing how Deleuze re-read Bergson in accordance with his own needs, this paper begins by offering a portrait of Bergson based on his own writings. It then turns to an examination of De-leuze's work, with special attention to how his philosophy of cinema depends on Bergson's concept of image. Writing against a Hegelian tradition of progressive, dialec-tical difference based on negation, Bergson offered an ac-count of virtual multiplicity that affirmed difference. This paper argues that Deleuze used Bergon's theory to develop an original ontology that provided new possibilities for un-derstanding multiplicity, becoming, and difference, as well as a non-subject-centered theory of consciousness and phi-losophy of cinema.