Dergiler / Dilbilim Araştırmaları Dergisi / 2019 / Cilt: 30 - Sayı: 1
Türkçe Eşanlamlılar Seti Sadece, Yalnızca ve Yalnız’ın Derlem-çıkışlı Sözcüksel Profilleri
- Sayfa
- 1–41
- DOI
- —
Özet
Bu çalışma, Genişletilmiş Sözcükbirim Modeli (Stubbs, 2002) çerçevesinde Türkçedeki sınırlayıcı belirteçlerden olan sadece, yalnızca ve yalnız potansiyel eşanlamlılar setinin sözcük profillerini belirlemek için Türkçe Ulusal Derlemine (TNCv3.0) dayanan derlem çıkışlı bir çalışmadır. Belirteçlerin bağlı dizinlerinden, bağlam-bağımlı anlambilimsel, edimbilimsel ve sözdizimsel özellikleri, eşdizim eğilimleri, ve eş anlamlılık seviyeleri tespit edilmiştir. Araştırmada sadece ve yalnızcanın yüksek ölçüde bağlamsal ve eşdizimsel denkliğe sahip olduğu ve tamamen birbirleriyle değiştirilebilir olduğu ve Lyons’ın (1981) ölçütlerine göre yalnızcanın daha seyrek kullanılması dışında sadece ve yalnızcanın tam eşanlamlı oldukları görülmüştür. Yalnız sözcüğü ise birden çok anlama ve işleve sahip olup yalnızca sadece anlamındayken yalnızca ve sadece belirteçleriyle anlam eş anlamlılığı ilişkisine sahiptir. Yalnız sözcüğünün, sadece anlamında bile, diğer iki belirtecin oluşturduğu kalıplaşmış sözcük örüntülerinde seyrek kullanıldığı saptanmıştır. Ayrıca yalnızın konu değiştirici işlevi olduğu da belirlenmiştir. Yalnızın sadece anlamına geldiği bağlamlarda üç belirtecin de bilişsel eşanlamlı (Cruse, 1986) olduğu anlaşılmıştır.
Abstract
This is a corpus-driven study based on the TNCv3.0 to identifylexical profiles of the synonym set of Turkish exclusive adverbials sadece,yalnızca and yalnız within the framework of the Model of Extended LexicalUnits (Stubbs, 2002). From the concordances of the adverbials, their contextdependent semantic, pragmatic and syntactic properties, co-occurrencetendencies, and synonymity levels were identified. It was found that sadeceand yalnızca have a high contextual and collocational equinormality and arecompletely intersubstitutable and complete synonyms (Lyons, 1981) withyalnızca used less frequently. Yalnız is polysemous and multifunctional andhas a sense synonymy relation with the others only when it means only. Evenin the sense of only, yalnız was found to be rarely used in certain lexicalbundles the other adverbials form. Yalnız was also found to have a topicshifter function. In contexts in which yalnız means only, the three adverbialsare cognitive synonyms (Cruse, 1986).