TASAVVUFÎ METİNLERDEN SÛFÎLERİN CEBRE BAKIŞLARINI OKUMA DENEMESİ

Özet

İnsanın ihtiyârî fiillerinde ne derece özgür olduğu, bu fiillerin kendine ait olup olmadığı gibi noktalarda kelâm âlimleri ve felsefeciler tarafından tartışılan cebre sûfîler de bigâne kalmamış ve ilk dönem sûfîlerinden başlamak üzere birçok metinde şiir, şerh, risale vd. cebr konusu ele alınmıştır. Sünnî tasavvufun cebre bakış açısı genel anlamda Ehl-i Sünnet kelâmcılarıyla doğru orantılıdır. Yani sûfîler, Ehl-i Sünnet’in delillerini kullanarak Cebriyye’yi tenkit etmiştir. Ancak yine de geliştirdikleri teorileri sebebiyle aşırı cebr cebr-i sırf ile suçlanmaktan kurtulamamışlardır. Bu yazı sûfîlerin cebre bakış açılarını incelemek ve onlara yöneltilen tenkitleri genel hatlarla ele almayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, sûfîlerin tevhid anlayışından hareket ederek cebr konusu “zühdî” ve “zâtî” diye iki noktada incelenmiştir. Ancak çalışmamızın asıl odaklanmaya çalıştığı husus, vahdet-i vücûdcu sûfîlerin metinlerinde cebrin ele alınış biçimidir

Abstract

Ever since the Early Sufis, many Sufi people also discuss the issue of jebr fatalism in most of their texts poem, commentary, risale etc. except from Kalam scholars and philosophers who have been interested in jebr questions in order to find answer to the questions such as how person can be free when he/she actualizes his or her conscious behaviors. Sunni Sufism generally treats the jebr issue along with the Ahl al-Sunnah Kalamist’s point of view. That is to say, Sufi people criticized the Jebriye by making use of the arguments of Ahl al-Sunnah . However, they were also criticized for developing theories that give way to extreme Jebr jebr al-sırf . This article’s aim is to analyze/study the Sufi approach to the jebr and determine the outlines of the criticisms directed at Sufi people on this point. In this context, jebr issue was analyzed as zuhdi and zati according to Sufi people’s sense of unity of creator God . Nevertheless, the main focus of the article is to study the concept of jebr in the texts written by Sufi people who supports the idea of unity of existence wahdat al-wujud

Anahtar kelimeler: Cebr, Cebriyye, zühdî cebr, zâtî cebr, vahdet-i vücûd, aʻyân-ı sâbite, istidâd, sûfî metinleri