Dergiler / Aquatic Sciences and Engineering / 2017 / Cilt: 32 - Sayı: 4
DOĞU KARADENİZ’DE İŞLETMEYE AÇILAN BAZI NEHİR TİPİ HİDROELEKTRİK SANTRALLERİNİN SUCUL EKOSİSTEM VE KARADENİZ ALABALIĞI (SALMO LABRAX) POPULASYONLARI ÜZERİNE ETKİLERİ
- Sayfa
- 189–207
- DOI
- —
Özet
Bu çalışmada; 2012 ve 2016 yılları arasında, Doğu Karadeniz’de işletmeye açılan HES’leri temsil edecek şekilde altı pilot bölge (Rize-Güneysu, Of-Solaklı, Sürmene-Köprübaşı, Arsin-Yanbolu, Maçka-Değirmendere ve Giresun-Gelevera dereleri) seçilmiştir. Çalışmanın temel verilerini; pilot bölgelerdeki akarsu ve su yapılarına ilişkin geriye dönük, uzun süreli hidrolojik veriler, biyo-ekolojik gözlemler ve dere yatakları üzerinde sürdürülen inceleme çalışmaları oluşturmaktadır. Bu süreçte her bir HES’e ait regülatör ile santral arasındaki dere yatağında, belirlenen referans istasyonlarında, coğrafik bilgi sistemi (CBS) temel alınarak, yaz ve kış periyotlarında habitat gözlemleri yapılmıştır. Aynı zamanda örnekleme yapılan hidroelektrik santralleri ve bu santrallere su sağlayan regülâtörlerin işletmeye açıldıktan sonraki süreçte, akarsu sucul ekosistemine; özellikle bölge akarsuları için baskın balık türü Karadeniz alabalığına (Salmo labrax; Pallas, 1814) etkileri bu dereler üzerindeki tüm yaşam döngüsü temel alınacak şekilde değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre; yetersiz telafi suyu sonucunda akarsu yatağında habitat kayıplarının yanısıra, omurgasız ve omurgalı fauna da negatif yönde etkilenmiştir. Su sıcaklığının yaz aylarındaki artışına ve debinin göreceli olarak düşüşüne bağlı olarak kuyruk suyu deşarj noktasından mansaba kadar olan lokalitelerde algal kolonizasyonlar oluşabilmektedir. Bu negatif etmenler akarsu sistemindeki su akış rejimini ve suyun kalitesini bozarak, bölge akarsularında yaşayan alabalık populasyonlarının azalmasına neden olmuştur. Bu araştırmada pilot akarsu olarak seçilen Solaklı Deresi’ndeki S. labrax populasyonu; aynı akarsuda yaklaşık 15 yıl önce gerçekleştirilen araştırma bulguları ile karşılaştırılmış ve Karadeniz alabalığına ilişkin birim çabadaki av miktarı 15 adet/saatten 0,5 adet/saate düşmüştür.
Abstract
In this study, six pilot regions (Rize-Güneysu, Of-Solaklı, Sürmene-Köprübaşı, Arsin-Yanbolu, Maçka-Değirmendere, and Giresun-Gelevera rivers) were selected to represent the hydroelectric power plants (HPP) started to operate in years between 2012 and 2015. Long term hydrological data based on relation retroactively between water structures and rivers in the pilot regions, bio-ecological observations, and meta-studies on river beds are the essentials of this study. Habitat of the river beds located in between the regulator and plant of these HPPs were observed in reference stations by using Geographical Information Systems (GIS) for summer and winter seasons. Impact of HPPs and their regulators, both before and after they went up and running, on aquatic ecosystem especially on life cycle of dominant fish species, Black Sea salmon (Salmo labrax), in the rivers of these pilot regions were evaluated. According to the results, insufficient compensation water due to HPPs causing habitat losses and negatively impacted both vertebrate and invertebrate fauna. Due to the increase in water temperatures in summer and relative decrease in the discharge, algal colonization can be formed from tail-water discharge point to downstream. These negative impacts caused quality losses in water flow regime and water quality thus decreasing the salmon populations in the region. In one of the pilot rivers selected for this study, Solaklı Deresi, compared to a study conducted on the same location 15 years ago, it was found that Salmo labrax population has decreased from 15 number/hour to 0.5 number/hour catch per unit effort.