II. Meşrutiyet Yılları Düşünce Dünyamızda Tarih ve Tarih Yazımı Üstüne Bir Değerlendirme

Özet

Tarihin doğasına ilişkin tartışmalar artan boyutlarıyla yüzyıllardır önemini korumaktadır. Tarih metodolojisi ve tarih felsefesinin incelediği bu doğa, çeşitli tartışmaları içinde barındırmakta olup tarih ile bilim, tarih ile sanat, tarih ile edebiyat arasındaki ilişkilere odaklanmaktadır. Özellikle XIX. ve XX. yüzyıllarda tarih, sosyal bilimlerin kazandığı önem ile daha farklı bir noktaya ulaşmıştır. Hükümdar merkezli bir tarih anlatımından devlet, millet, halk, kültür, düşünce, zihniyet merkezli bir tarih anlatımına geçiş geçmişin daha farklı koşullarla anlamlandırılmasına yol açmıştır. Elbette ki bu değişim tarih metodolojisinin ruhuna da yansımış, geliştirilen yeni yöntemler ışığında tarih kendisine has bir disiplin haline gelmiştir. Değişen bu süreçten şüphesiz ki tarihçiliğimizde etkilenmiştir. Türkiyede tarih anlatımının çeşitli sorunlarla iç içe geçtiği belirgin bir durumdur. Ancak burada dikkat çeken ülkemiz tarihçilerinin Batıdaki tartışmaları takip etmiş olmalarıdır. Namık Kemal ve Ahmet Cevdet Paşa ile başlayan bu süreç II. Meşrutiyet ile ciddi bir kırılma yaşamıştır. 1908-1918 yılları arasında basın dünyasında yaşanan canlanma, düşüncenin akışkanlığını arttırarak tarih yöntemi hakkında Cumhuriyete kalacak bir miras bırakmıştır. Vakanüvislik, nesnellik, tarih-bilim ilişkisi, belgenin tasnifi ve yazımı, tarihte gerçeklik, toplum ve tarih, uygarlık ve tarih, ahlak ve tarih, istatistik ve tarih gibi konular dönemin dergilerinde Fuat Köprülü, Ahmet Şuayp, Gabriel Monod, Celal Nuri, Mehmet Zekeriya, Ziya Gökalp gibi önemli düşünürüler 3-32

Abstract

Discussions on the history essence have growingly maintained their importance for years. This essence which is researched by philosophy of history and historical methods make serious contribution for modern social sciences by examining various disputes between history and science, history and arts, history and literature. History played an active role for the progress of civilization by means of the improvement of social sciences in the nineteenth and the twentieth century. Transition from heroes and dynasty-centred historical method to state, nation, people, culture and mentality centred historical method caused the evaluation of the past in different styles. This change which influenced the history essence also evolved history as a unique social science. Our historiography undoubtedly has been affected by this progress for years. Even though historiography has various problems in Turkey the Turkish historians have swiftly followed conspicuous arguments in the West since the nineteenth century. This progress which began with Ahmet Cevdet and Namık Kemal experienced a critical turning point in the Second Constitutional Period (1908-1918). Augmentation of the magazine variety in the Second Constitutional Period left a rich legacy to New Republic about content of the historiography. History and science, civilization and history, moral and history, society and history, statistics and history, regimentation and writing of document, reality in history, distortion, chronicles, objectivity, subjectivity and so forth were evaluated in the magazines of the Second Constitutional Period by thinkers and historians including Fuat Köprülü, Ahmet Şuayp, Gabriel Monod, Celal Nuri, Mehmet Zekeriya as well as Ziya Gökalp.