Ermeni Meselesinde Şarki Anadolu Islahatının Yeri ve Ali Kemal'in Islahata Dair Görüşleri

Özet

BOSTANCI, Mustafa, Ermeni Meselesinde Şarki Anadolu Islahatının Yeri ve Ali Kemal'in Islahata Dair Görüşleri, CTAD, Yıl 12, Sayı 23, (Bahar 2016), s. 113-136. XIX yüzyıl başlarından itibaren egemen olan milliyetçilik düşüncesi Osmanlı Devleti'nin "Millet-i Sâdıka" dediği Ermenileri de etkilemiş, buna bağlı olarak İngiliz ve Rus yayılmacı siyaseti de ayrılıkçı Ermeni faaliyetlerini kendi çıkarları doğrultusunda kullanmak istemiştir. Şarki Anadolu'da Ermenilere yönelik ıslahat yapılması hususu 1878 Berlin Antlaşması'yla kayda geçmiş ve Büyük Devletlerin, Ermenileri koruma ve kollama düşüncesiyle Osmanlı Devleti'ne müdahale etmelerinin bir aracı olmuştur. Osmanlı Devleti ise ıslahatı toprak bütünlüğü ve egemenliği açısından icra etmek istemiştir. Başlangıçta Osmanlı-Rus-Alman sonra da bir Osmanlı-Rus Meselesi haline dönüşen Ermeni Islahatı konusunda Rusya ile Şubat 1914'te bir antlaşma imzalanmış, ancak Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması ve seferberlik ilan edilmesiyle ıslahat yapılması ile ilgili faaliyetler durdurulmuştur. Devrin önemli gazeteci ve devlet adamlarından Ali Kemal de Şarki Anadolu Islahatına dair kaleme aldığı yazılarında Islahatın mutlaka yapılması gerektiğini, Büyük Devletlerin bu işte Ermenilerin menfaatlerini değil kendi hedeflerini gerçekleştirmek istediklerini ifade etmiş ve yapılacak ıslahata dair bazı önerilerde bulunmuştur. Bu çalışmada, Şarki Anadolu Islahatının Ermeni Meselesindeki yeri özellikle Ali Kemal'in Peyam Gazetesi'ndeki yazıları çerçevesinde aydınlatılmaya ve değerlendirmeye çalışılmıştır.

Abstract

BOSTANCI, Mustafa, The Place of Reform in Eastern Anatolia in the Armenian Question and Ali Kemal's Views on the Reform, CTAD, Volume 12, Issue 23, (Spring 2016), pp. 113-136. The idea of nationalism, which dominated the world since the beginning of 19th century, influenced Armenians whom Ottomans regarded them as "Loyal Nation", accordingly expansionist policies of Britain and Russia wanted to employ separatist Armenian activities for their own interests. The point of a reform towards Armenians in the Eastern Anatolia had been recorded with the Berlin Treaty of 1878, and it became a tool for the great powers to interfere with the Ottoman Empire in order to protect and guard the Armenians. The Ottoman Empire, on the other hand, wanted to implement the reform with respect to its territorial integrity and sovereignty. A treaty was signed with Russia on February 1914 on the matter of the reform on Armenians which initially transformed into the Ottoman-Russia-German issue and then the Ottoman-Russia issue. However, by the beginning of the World War I and declaration of mobilization, activities concerning reforms were suspended. Ali Kemal, a leading journalists and statesmen of the referred era pointed out in his articles that reforms in Eastern Anatolia should have been absolutely done. He added that great powers in this matter aimed to realize their own interests, not those of the Armenians and put forward some suggestions for the reform to be carried out. In this study, the place of reforms in Eastern Anatolia in the Armenian question has been tried to be elucidated and specifically evaluated within the framework of the articles of Ali Kemal published in newspaper entitled Peyam.