Soğuk Savaş Dönemi Algı ile Gerçek Arasında Bir İmge Olarak Türk Solu; Demokrat Parti'nin Sol Hareketlere Yaklaşımı

The Turkish Left as an Image Between Reality and Perception in the Cold War: Approach of Democrat Party Towards Leftist Movements,

Özet

ÖZDEMİR, Emin, ŞENDİL, Fatih A., Soğuk Savaş Dönemi Algı ile Gerçek Arasında Bir İmge Olarak Türk Solu; Demokrat Parti'nin Sol Hareketlere Yaklaşımı, CTAD, Yıl 12, Sayı 23 (Bahar 2016), s. 337-367. II. Dünya Savaşı sonrası kutuplara ayrılan dünyada Türkiye, yayılmacı Sovyet tehdidi karşısında Batı Bloğu'nda yer almaya çalışır. Bu sebepten Soğuk Savaş'ın ilk yıllarından itibaren Türkiye, Sovyet Rusya ile özdeşlemiş olan komünizme karşı bir devlet refleksi geliştirir. Zaman zaman cadı avına varan sol karşıtlığı, 1946-50 arası CHP'nin son iktidar döneminde başlar, 1950-54 Demokrat Parti iktidarında özellikle Kore Savaşı ve NATO üyeliği sürecinde zirve noktasına ulaşır. Sola karşı DP iktidarının ilk döneminde yoğunlaşan bu baskı, bir tehdit algısından olduğu kadar, Türkiye'de altyapısı olmayan sol düşünceyi büyük bir tehlikeymiş gibi göstererek Batı Bloğu'nda kendisine yer açma çabasından da kaynaklanır. Makalemizde DP'nin ilk iktidar döneminde sol hareketlere yaklaşımı, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi'nden, TBMM Tutanak Dergisi'nden, ABD Ankara Büyükelçiliği ve İstanbul Konsolosluğu raporlarından, dönemin gazetelerinden ve ikincil kaynaklardan yararlanılarak incelenmiştir.

Abstract

ÖZDEMİR, Emin, ŞENDİL, Fatih A., The Turkish Left as an Image Between Reality and Perception in the Cold War: Approach of Democrat Party Towards Leftist Movements, CTAD, Volume 12, No. 23 (Spring 2016), pp. 337-367. In the polarized world following the World War II, Turkey started to seek ways to be a part of the Western bloc due to the expansionist Soviet threat. For this reason Turkey developed a reaction against communism that was equated with Soviet Russia from the beginning of the Cold War. The opposition against the leftist movements which sometimes turned to a "witch-hunt" began in the last ruling period of Republican People's Party (CHP) between the years of 1944-50 and reached its peak in the rule of Democrat Party (DP) 1950-54, especially in the process of Korean War and membership to NATO. The increasing pressure against the left in DP's rule was not only derived from the threat perception but also Turkey's efforts for finding place in Western bloc by denoting the rootless left ideology as a major threat. This essay examines DP's approach to left movements at its first period in the light of the Republican Archive, Turkish Parliamentary Minutes, reports of US Embassy in Ankara and US Consulate in Istanbul as well as the newspapers of the referred time.