Serbest Cumhuriyet Fırkasına İlişkin İngiliz Büyükelçiliğinin Değerlendirmeleri

Özet

ERDEM, Ufuk, Serbest Cumhuriyet Fırkasına İlişkin İngiliz Büyükelçiliğinin Değerlendirmeleri, CTAD, Yıl 12, Sayı 23, (Bahar 2016), s. 279-302. 1876 yılında ilan edilen I. Meşrutiyet ile Osmanlı Devleti yönetim anlamında kısa süreli de olsa (yaklaşık bir yıl) parlamenter sistem ile tanışmıştı. Otuz yıllık kesintiden sonra II. Meşrutiyet ilan edilmiş ve parlamenter sistem yeniden işletilmeye başlanmıştı. II. Meşrutiyet Dönemi ile Türk siyaset tarihinde ilk defa çok partili hayata geçiş sağlanmıştı. 23 Nisan 1920'de açılan Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) ilk yıllarında ise iktidarı temsilen Birinci Grup ve muhalefeti temsilen İkinci Grup teşkil edilmişti. Birinci Grup 1923'te Cumhuriyet Halk Fırkasını kurmuş, bu fırkayı TBMM'nin ilk muhalefet partisi olan ve sadece yedi ay yaşayan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası takip etmişti . 1930 yılının Ağustos ayında ise sadece üç ay yaşayacak olan ikinci muhalefet partisi Serbest Cumhuriyet Fırkası kurulmuştur. Bu makalede Serbest Cumhuriyet Fırkasının kuruluşu, kitlelerin partiye yoğun bir ilgi göstermesi nedeniyle Cumhuriyet Halk Fırkasının iktidarı kaybetme endişesi ve partinin kapatılma süreci İngiliz belgeleri ışığında ele alınacaktır.

Abstract

ERDEM, Ufuk, Assessments of the British Embassy on Free (Liberal) Republican Party, CTAD, Volume 12, Issue 23, (Spring 2016), pp. 279-302. The Ottoman State got acquinted with parliamentary system in terms of administration even for a short time (approximately one year) through the First Constitutional Era declared in 1876. Following a thirty years of interruption, by declaration of the Second Constitutional Era the parliamentary system had once again been executed. The Second Constitutional Era provided a transition to the multi party system for the first time in Turkish political life. In the early years of the Turkish National Grand Assembly (TGNA) which was opened on 23 April 1920, two groups - the first one represented the government and the second one represented the opposition- were formed. The First Group founded the Republican People's Party and the Progressive Republican Party which was the first opposition party with only a seven months lifetime, followed it . In August 1930 the second opposition party entitled the Free (Liberal) Republican Party which survived for only three months was founded. In this article, foundation of the Free (Liberal) Republican Party, concern of the Republican People's Party for the loss of government due to the popular support towards the recently established party and the closure process of the party will be discussed in the light of British records.