Büyük Harpten Sonra Yemen Cephesinde Mütarekenin Gölgesinde Kalmış Bir Başarı: Laheç Zaferi (1915)

An Overshadowed Success of Armistice at Yemen Front After World War I: Victory of Lahej (1915),

Özet

Yemen Cephesi, I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti tarafından biri Taʹiz diğeriTihame Askeri Üssü olarak, iki talî cephede yürütülmüştür. Türkler savaşın ilk yıllarındaİngilizlere karşı bu iki talî cephede oldukça dinamik ve başarılı mücadeleler yürütmüştür.Tihame bölgesi, Yemen’in sahil mıntıkasını ve Asir’deki isyancı kabilelerle çetinmücadelelerin yaşandığı yeri oluşturmuştur. Babü’l-Mendeb ve Aden istikametlerineyönelik askerî harekâtın ana üssü haline gelmiş olan Taʹiz ise İngilizlerle çarpışmalarınyaşandığı bölgeyi oluşturmuştur. Üstelik Osmanlı-Türk askerinin askerî vaziyet vefaaliyetlerine bakılacak olursa Taʹiz Askeri Üssü, Yemen Cephesi’nin en başarılımıntıkasını teşkil etmiştir. Zira 5 Temmuz 1915 tarihinde Taʹiz mıntıkasında, İngilizlerekarşı kazanılan zafer, Yemen’de yapılan mücadelenin en kritik dönüm noktasınımeydana getirmiştir. Osmanlı-Türk Ordusu, bu tarihte İngilizlere karşı Laheçkasabasında büyük bir zafer elde etmiş ve neredeyse, İngilizlerin Aden’dekihâkimiyetlerine son verecek bir duruma gelmiştir. Laheç, o tarihlerde, Aden’deki İngilizhâkimiyeti için jeo-stratejik bir öneme sahipti. Aden’in Yemen’in iç kesimleriyle bağlantınoktasını oluşturan Laheç, aynı zamanda Aden için suyollarını da barındırmaktaydı.Dolayısıyla Laheç’in kendileri için önemini bilen İngilizler, Laheç elden çıktıktan sonrageri almak amacıyla çok önemli teşebbüslerde bulunmuşlardır. Ancak 5 Temmuz1915’teki bu zaferden sonra İngiliz mandaterliğinde bulunan bazı büyük kabilelerintekrardan Osmanlı Devleti’ne bağlılıklarını bildirmeleri İngilizlerin çabalarını boşaçıkarmıştır. Bu çalışma, Türk askerî ve devlet arşivleri ile İngiliz arşivlerinden elde edilenbelgeler çerçevesinde, I. Dünya Savaşı sonrası Osmanlı Devleti’nin unutulanzaferlerinden birine ışık tutacaktır.

Abstract

Yemen Front was directed in World War I at two secondary fronts, Taʹiz and Tihame Military Bases, by the Ottoman Empire. In the early years of the war, the Turks managed highly dynamic and successful struggles against the British Army at these two secondary fronts. Tihama region constituted the coastal zone of Yemen and the location where fierce fighting was experienced with the rebellious tribes in Asir. On the other hand, Taʹiz, which became the main base of military operations for BabulMendeb and Aden directions, created the area where there were battles with the British Army. Moreover, if we look at the Ottoman-Turkish military's status and activities, Ta'iz Military Base constituted the most successful zone of Yemen Front. For, the victory against the British Army at Ta'iz zone on July 5, 1915 was the most critical turning point in the struggle occurred in Yemen. At this date, the Ottoman-Turkish Army achieved a great victory in Lahej town against the British Army and almost came to a situation that would end the British rule in Aden. At that time, Lahej had a geostrategic importance for British rule in Aden. Lahej, the connection point of Aden with the inner part of Yemen, covered also the waterways for Aden. Knowing the importance of Lahej for them, the British Army made very important attempts to recapture Lahej after it was lost. However, after the victory on July 5, 1915, declaration of loyalty by some large tribes under the British mandate to the Ottoman Empire again frustrated the efforts of the British Army. This study sheds light on one of the forgotten victories of the Ottoman Empire after World War I based on the documents obtained from the Turkish and the British military and State archives.