Kut’ül Amare Zaferinde Alman Faktörü: Birinci Dünya Savaşı’ndaki Türk-Alman İttifakının Irak Cephesi’ndeki Yansımaları

The German Factor in Kut Al-Amara Victory: Reflections of the Turkish-German Alliance in the First World War on the Iraqi Front

Özet

Osmanlı İmparatorluğu’nun Birinci Dünya Savaşı’nda İtilaf Devletleri’ne karşı, Çanakkale’den sonraki, en önemli askerî başarısını Kut’ül Amare’de Bağdat merkezli VI. Ordu elde etmiştir. Hindistan’dan gelen İngiliz-Hint Poana Tümeni’nin 3 Kasım 1914’te Şattularab suyoluna girmesiyle başlayan Irak’taki İngiliz işgalleri bir yıl zarfında Bağdat yakınlarındaki Selman-ı Pak’a (Ktesiphon) kadar ulaşmıştı. Osmanlı ordusunun Selman-ı Pak’taki direnci General Townshend komutasındaki İngiliz kuvvetlerini durdurunca İngilizler daha güneydeki Kut’ül Amare’ye çekildiler. Osmanlı kuvvetlerince sürdürülen altı aylık bir kuşatma sonunda 13.300 kişilik İngiliz kuvvetleriyle birlikte şehir teslim alındığında VI. Ordu’nun Irak birliklerinin başında Halil (Kut) Paşa bulunuyordu. VI. Ordu’nun ilk komutanı Colmar Freiherr von der Goltz’un Bağdat’ta tifüsten ölmesinin üzerindense henüz bir hafta geçmişti. Türk-Alman ittifakının Irak ve İran’daki operasyonlarından sorumlu VI. Ordu Komutanlığı sıkı bir Türk-Alman işbirliğini gerektiriyordu. Ancak, başta Goltz Paşa olmak üzere, subay kadrolarındaki Almanlarla Türkler arasındaki ilişkiler her zaman uyum içinde sürdürülememiştir. Bu makale Kut’ül Amare’de Türklerin kazandıkları zaferde, genelde Almanların özelde de Goltz Paşa’nın oynadıkları rolü farklı yönleriyle ortaya koyup değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Abstract

The most important military success of the Ottoman Empire against the Entente Powers in the First World War, after Gallipoli War, was won in Kut al-Amara by the Baghdad-based Sixth Army. The British-Indian Poana Division from India had started to occupy the Shatt al-Arab waterway on November 3, 1914 and the British occupations in Iraq had reached Selman-i Pak (Ctesiphon), near Baghdad, within a year. When the resistance of the Ottoman army in Selman-i Pak stopped the British forces under the command of General Townshend, the British forces had to retreat further south to the Kut al-Amara. The city was taken back by the Ottoman forces after a six-month siege and consequently 13.300 British soldiers surrendered. The head of the Iraqi troops of the 6th Army that besieged and captured Kut Al-Amara back was Halil (Kut) Pasha. The first commander of the Sixth Army, Colmar Freiherr von der Goltz, died of typhus in Bagdad just a week before the fall of Kut al-Amara. The Sixth Army Command, responsible for the operations of the Turkish-German alliance in Iraq and Iran, required a close Turkish-German cooperation. However, relations between Turkish and German officers, especially Goltz Pasha, had not always been in harmony as planned for. This article attempts to analyse, review and reveal the role that the Germans in general and Goltz Pasha in particular played in the victory of Turks in Kut al-Amara.