Erken Cumhuriyet Dönemi Çocuk Yayınlarında Çocuklara Yönelik Adab-ı Muaşeret, Görgü ve Nezaket Kuralları

Forms of Politeness, Manners and Courtesy Rules in Children’s Publications of Early Republican Period

Özet

Cumhuriyeti kuran kadrolar, Cumhuriyetin kuruluşunu takip eden süreçte yeni bir devlet ve toplum yapısı kurmaya çalışmış, kurulan yeni toplumun değer ve ihtiyaçlarına uygun olarak da yeni bir birey inşa etmeyi amaçlamışlardır. Bu amaç çerçevesinde yeni toplumu kuracak olan çocukların, Cumhuriyetin kurmak istediği modern devlet yapısı ile ulus-devleti pekiştirecek, toplumsal yapının ihtiyaçları ile Cumhuriyetin idealize edilen değerlerine uygun olarak inşa edilmesine çalışılmıştır. Bu bağlamda Cumhuriyetin, modern bir devlet ve toplum yapısı inşa etmesi yönünde hareket eden kurucu kadrosu, toplumun “medenileşmesinin” ve bu yöndeki adab-ı muaşeretin öncüsü olmuştur. Bu kurucu kadro, Cumhuriyet çocuklarının, aile yaşamı içerisinde edinmeleri gereken adab-ı muaşeret, görgü ve nezaket kurallarının, çocukların sonraki yaşamlarında, okul ve kamusal hayat içerisindeki süreçte pekişmesi ve onlarda yerleşik birer davranış kalıbı olarak oluşmasını amaçlanmış ve bu yönde çaba sarf etmişlerdir. Bu çalışmada erken Cumhuriyet döneminde yayımlanan çocuk dergileri ile dönemin adab-ı muaşeret literatüründe çocukların gündelik yaşamlarında, evde, okulda, sokakta, yolda, kısacası gündelik yaşamda modern muaşeretin gereği olarak hangi anda, nasıl davranmaları gerektiği oldukça detaylı bir şekilde konu edilmiştir. Bu çalışmanın ana kaynağı olarak dönemin popüler çocuk yayınları arasında yer alan çocuk dergilerine odaklanılmıştır. Zira geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemi adab-ı muaşeret, görgü ve nezaket konulu literatürü genellikle yetişkinlere yönelik dönemin adab-ı muaşeret, görgü ve nezaket konulu kitaplarına odaklanırken, bu çalışmada Cumhuriyet yönetiminin inşa etmek istediği yeni toplumun yeni bireyleri olacak çocukları, doğrudan çocuklara yönelik olan süreli yayınlardan çocuk dergilerine odaklanarak ele almayı amaçlamıştır. Bu konu çerçevesinde aynı zamanda Cumhuriyetin modern bir toplum inşa etme yönündeki önemli çabalarından biri olarak Cumhuriyet adab-ı muaşereti, görgü ve nezaket kuralları ile geç Osmanlı modernleşmesi sürecindeki adab-ı muaşeretin süreklilik ve kopuşu sorunsallaştırılırken, Cumhuriyet adab-ı muaşereti, görgü ve nezaket kurallarının hangi sosyal ve ekonomik koşullarda, hangi söylemlerle ortaya konulduğu da anlaşılmaya çalışılmıştır.

Abstract

In the process following the foundation of the Republic, the cadres who founded this regime attempted to formulate a new structure of state and society and aimed to construct a new individual according to the values and needs of the newly founded society. In this respect, the children who were supposed to found the new society, were raised to fortify the modern societal structure and the nation-state that the Republic intended to establish in accordance with the needs of the social structure and the idealized values of the Republic. In this context, the founding cadre of the Republic, acting in the direction of building a modern state and society structure, pioneered the "civilization" of the society and the related forms of politeness. This founding cadre, aimed the forms of politeness, manners and courtesy rules that the children of the republic should attain in the family life, to become an established set of behaviours by being reinforced in school and public life. In this study, the ways that children should behave at home, at school, on the street, on the road, in short, in any moment of daily life, requiring modern forms of politeness, as stated in children's periodicals published in the early Republican period and the forms of politeness literature of the era, have been investigated in detail. As a main source of this study, it has been focused on children’s magazines which were popular among the children publications of the era. Although literature of late Ottoman and early Republic period focused on forms of politeness, manners and courtesy rules for only adults, this study aims to approach to the children who will be new members of the new society that the Republican administration wants to build by focusing on the children publications written specifically for them. Within this framework, Republican forms of politeness, manners and courtesy rules as one of the important efforts of the Republic to build a modern society and the continuity and discontinuity of forms of politeness in the process of late Ottoman modernization have also been problematized and the social and economic conditions and discourses of the presentation of Republican forms of politeness, manners and courtesy rules have been investigated.