Yeni Türk Alfabesinin Kabulünde Dil Heyetinin Yürüttüğü Çalışmalar

Works delivered by the Language Committee during the Adoption of the new Turkish Alphabet

Özet

Türkler, tarihleri boyunca yaşadıkları coğrafyaların ve kültürlerinetkisiyle pek çok farklı alfabeler kullanmışlardır. X. yüzyılda kabul edilenArap alfabesinin uzun süre kullanılmasından sonra Osmanlı Devleti’ndeTanzimat Döneminde artan bürokratik ihtiyaçlar ve eğitiminyaygınlaştırılmaması sorunu üzerine dönemin aydınları arasında bir reformyapılmasına dair tartışmalar başlamıştır. Meşrutiyet Döneminde de alfabeile ilgili tartışmalar büyük bir ilgiyle devam etmiş, bu konuda ileri sürülenbir kısım çözüm önerileri kısmen uygulanmaya başlamış fakat olumlu birsonuç alınamamıştır. Cumhuriyet dönemindeyse alfabe tartışmaları, sadece aydınların ele aldığı bir konu olmaktan çıkmış, devletin bir eğitim sorunuolarak değerlendirilmiştir. Eğitimin yaygınlaştırılması için bir an önce Latinalfabesine geçilmesi gerektiğine karar verilmiştir. Bu amaçla Latinalfabesine geçiş konusunda incelemeler yapmak üzere Maarif Vekâletininbünyesinde bir Dil Heyeti kurulmuştur. Dil konusunda uzmanlardanoluşturulan heyet Ankara ve İstanbul’da sürdürdüğü yoğun çalışmalarınsonunda Türkçe’nin gramer yapısına uygun Latin alfabesi esasına dayananbugünkü kullandığımız alfabeyi belirlemiştir. Mustafa Kemal Paşa’nınönerileri doğrultusunda 8 ünlü 21 ünsüz toplam 29 harften oluşan LatinAlfabesi’ne dayalı yeni Türk Alfabesi’nde çift harf tercih edilmemiş, seslerinuluslararası değeri değiştirilmemiş, işaretli harflere mümkün olduğunca azyer verilmiştir. İsmet Paşa tarafından isimlendirilen “Türk Alfabesi” için biruygulama planı hazırlanmış, kısa sürede kamuoyuna tanıtımı yapılmış,yasası çıkartılmış, Türk tarihinin en önemli kültürel devrimigerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden dokümaninceleme tekniği kullanılacaktır. İncelemede alan yazınının dışında, arşivkaynakları, süreli yayınlar, tetkik eserler ve anılara başvurulacaktır. Eldeedilen bulgular ışığında Cumhuriyet Döneminin en önemli kültürdevrimlerinden birini oluşturan yeni Türk alfabesinin belirlenmesiaşamasında Dil Heyeti’nin yürüttüğü çalışmalar ele alınacaktır.

Abstract

Throughout their history, Turks have used many different alphabets under cultural and geographical influence. After long usage of Arabic alphabet adopted in 10th century, upon the increasing bureaucratic needs in the Tanzimat Reform Period and the problem of un-popularized education, a reform discussion began among the intellectuals of the time in the Ottoman Empire. The discussions on the alphabet continued with great interest during the Constitutional Monarchy Period and although some of the solution proposals were partly applied, no positive result was obtained. In the Republican Period, the alphabet discussions were no longer an intellectuals-topic but a State’s educational issue. It was decided to immediately adopt Latin alphabet to popularize the education. Thus, a Language Committee was formed within the Ministry of Education to make examinations on transition to Latin alphabet. At the end of intensive works in Istanbul and Ankara, the committee which was formed by language experts determined the current alphabet based on Latin alphabet that is in line with Turkish grammar. Upon the suggestions of Mustafa Kemal Pasha, no double letters were preferred, no change in the international value of vocals were made as well as the signed letters were used to a bare minimum in the new Turkish alphabet based on Latin Alphabet formed by 8 vowels and 21 consonants, totally 29 letters. Ismet Pasha has named the “Turkish Alphabet” and an action plan was then prepared, released to public soon, enacted and thus the most important cultural revolution of Turkish history was realized. In this research, document analysis technique of qualitative research methods shall be used. In the analysis, archive sources, periodicals, surveys, and memoirs shall be applied except from the body of literature. In consideration of the findings, the works carried out by the Language Committee during the determination of new Turkish alphabet as one of the most important cultural revolutions of the Republican Period will be evaluated.