Osmanlı Devleti’nin Çiçekle Mücadelede Kullandığı Yöntemler (1908-1918)

Özet

KARAKILIÇ, Cem, Osmanlı Devleti’nin Çiçekle Mücadelede Kullandığı Yöntemler, CTAD, Yıl 17, Sayı 33 (Bahar 2021), s. 1-33. Çiçek; ateş ve hâlsizlikle karakterize edilen, viral, döküntülü ve sâri bir hastalıktır. Her mevsimde görülebilen bu hastalık kış ve ilkbahar mevsimlerinde büyük salgınlara dönüşür. En önemli semptomları yüz, baş, göğüs, sırt, kol ve bacaklarda izlenen sıvı dolu kaşıntılı lekelerdir. Genellikle komplikasyonsuz iyileşebilse bile bazı durumlarda ölümle sonuçlanabilen büyük hasarlara da neden olabilmektedir. Hastalığın geçmişi insanlık tarihi kadar eskidir. 18. yüzyıl Avrupa’sında milyonlarca insanın hayatına mal olmuştur. Osmanlı coğrafyasında ise 19. yüzyılda hafif ya da şiddetli seyreden pek çok salgına neden olmuştur. Osmanlılar bu hastalığı variolasyon yani derideki veziküllerin içinde bulunan sıvıyı kullanmak suretiyle tedavi etmişler ve hatta yüzyılın sonlarına doğru kendi aşılarını üretir duruma gelmişlerdir. Buna rağmen halkın yarısından fazlasının yüzünde çiçek bozuğu adı verilen yara izleri oluşmuştur. Osmanlı Devleti 20. yüzyılın başlarında hastalıkla mücadele konusunda profesyonelce hareket ederek etkili çözümler üretmiştir. 1904 ve 1915 yılında yayımladığı Çiçek Nizamnameleriyle hastalığa karşı ciddi bir kodifikasyon gerçekleştirmiştir. Bazı önleyici tedbirlere, mesela bilgilendirme, yönlendirme ve aşılamaya başvurmuş ya da karantina, dezenfeksiyon, hekim ve eczacı tayinleriyle hem hastalığa hem de hastalığın tedavisine direnen halka karşı etkin bir mücadele yürütmüştür. Bu çalışma Osmanlı Devleti’nin çiçekle mücadelede uyguladığı inzibati tahdit, tanzim, tedbir ve tertipleri tespit ederek bunları örnek olay ve uygulamalar üzerinden genellemelere dönüştürmek, önleyici tedbirler ile operasyonel teknikleri ortaya koymaktır. Çalışmamızın esasını Dâhiliye, Sıhhiye ve Maarif Nezareti arasında cereyan eden resmî yazışmalar, risale ve layihalar, tamimler, talimatlar, telgraflar yani birinci elden kaynaklar dediğimiz arşiv kaynakları oluşturacaktır..

Abstract

KARAKILIÇ, Cem, Methods used by the Ottoman State in the Fight against Variola (1908-1918), CTAD, Year 17, Issue 33 (Spring 2021), pp. 1-33. Variola is a viral, rash and infectious disease characterized by fever and malaise. This disease, which can be seen in all seasons, turns into major epidemics during the winter and spring seasons. The most important symptoms are itchy spots full of fluid that are tracked on the face, head, chest, back, arms and legs. Although it can usually heal without complications, it can also cause major damages, which in some cases can result in death. The history of the disease is as old as human history. It cost the lives of millions of people in Europe in the 18th century. In the Ottoman State, it caused many epidemics that were mild or severe in the 19th century. The Ottomans treated this disease by using variolation, that is, the fluid found in the vesicles in the skin, and even by the end of the century, they were able to produce their own vaccines. Despite this, more than half of the people had scars on their faces called “pockmark.” In the early 20th century, the Ottomans acted professionally in the fight against disease and produced effective solutions. It carried out a serious codification against the disease with the Variola Regulations published in 1904 and 1915. It has resorted to some preventive measures, such as information, guidance and vaccination, or has engaged in an effective fight against both the disease and the people who resist the treatment of the disease through quarantine, disinfection, physician and pharmacist appointments. The purpose of this study is to to determine the disciplinary restrictions, regulations, measures and orders implemented by the Ottomans in the fight against variola, to transform them to generalisations through case studies and practices, to present the operational techniques. The official correspondences among Ministries of Interior, Health and Education, booklets and petitions, circulars, instructions, telegrams, in other words archival sources, shall form the basis of our study. Keywords: Ottoman State, Epidemics, History of Epidemics, Variola, Fighting Against Variola.